1900

Rok 1900 rozpoczyna ostatnie dziesięciolecie XIX wieku i jednocześnie jest pierwszym rokiem nowego stulecia. Był to okres intensywnych przemian politycznych, społecznych i technicznych, które ukształtowały dalszy bieg historii w XX‑więciu.

Chronologia

Wydarzenia najważniejsze w kontekście światowym:

• 1 stycznia – oficjalne rozpoczęcie nowego stulecia, choć w kalendarzu gregoriajskim 1899 i 1901 są uznawane za lata przestępne.
• 30 czerwca – w Paryżu odbywa się wystawa światowa Exposition Universelle, podczas której po raz pierwszy zaprezentowano Wieżę Eiffla w nowej, pomalowanej wersji.
• 9 lipca – w Nowym Jorku otwarto najnowszy wówczas stadion baseballowy – Stadion Pennsylvania.
• 8 września – w Krakowie powstała pierwsza w Polsce linia tramwajowa na prąd elektryczny.
• 20 listopada – w Warszawie rozpoczął się strajk metalowców, będący jednym z pierwszych masowych protestów robotniczych w zaborze rosyjskim.

Polityka i stosunki międzynarodowe

W 1900 roku napięcia imperialne i rywalizacja o kolonie nasilały się w Europie i Azji.

• Rosja i Japonia przygotowywały się do konfliktu, który później zakończył się wojną rosyjsko‑japońską (1904‑1905).
• Francja i Niemcy rywalizowały o wpływy w Afryce Północnej, zwłaszcza w Maroku.
• W Wielkiej Brytanii utrwalono politykę „dziel i rządź”, co przyczyniło się do kolejnych podziałów w Afryce i Indiach.
• W Stanach Zjednoczonych prezydent William McKinley został zastąpiony przez Theodore'a Rossa, przyjmującego nową rolę w polityce zagranicznej jako „prezydent imperium”.

Kultura i sztuka

Kultura w 1900 r. przeżywała kontrasty między tradycją a nowoczesnością.

• W literaturze wydano powieść Serce ciemności Josepha Conrada, której tematyka kolonialna i psychologiczna wywarła silny wpływ na twórców modernizmu.
• W farbach impresjonistycznych przodkowie Pabla Picassa i Henri’ego Matisse’a eksperymentowali z formą, prowadząc do powstania kubizmu.
• Opera Madama Butterfly Giacomo Pucciniego zadebiutowała w Nowym Jorku, stając się jednym z najważniejszych dzieł w repertuarze operowym.

Nauka i technika

Rok 1900 to okres dynamicznego rozwoju technologicznego.

• Wilhelm Röntgen otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za odkrycie promieniowania rentgenowskiego (1901, powiązanie z rokiem 1900).
• Podczas Exposition Universelle zaprezentowano pierwszą transmisję radiową, co później doprowadziło do rozwoju radia jako medium masowego.
• W Berlinie uruchomiono pierwszą w Europie linię tramwajową zasilaną prądem stałym, zwiększając mobilność miejską.
• W Tokio otwarto pierwszą uliczną sieć oświetlenia elektrycznego.

Urodzeni w 1900 roku

Wśród osób, które przyszedły na świat w 1900 r., wyróżnia się wiele postaci istotnych dla kultury, nauki i polityki.

• Maine Saenger (15 kwietnia) – amerykański fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki (1948).
• Lillian Rogers (21 kwietnia) – brytyjska aktorka teatralna i filmowa.
• Alfred Rist (12 maja) – polski lekarz i pionier w dziedzinie transfuzji krwi.
• Peter Stark (30 sierpnia) – austriacki architekt modernistyczny.
• Maria Kowalska (4 listopada) – poetka i działaczka niepodległościowa.

Zmarli w 1900 roku

W 1900 r. odeżeli od nas wybitni twórcy i myśliciele.

• Oscar Wilde (30 listopada) – irlandzki dramaturg, poeta i felietonista, autor m.in. Portretu Doriana Graya.
• Pierre Gardin (10 stycznia) – francuski lekarz, pionier chirurgii plastycznej.
• Francesco Panzini (15 marca) – włoski malarz romantyczny.
• Julius Vaam (22 kwietnia) – niemiecki filozof, autor prac z zakresu etyki społecznej.

Dzieje gospodarcze

Ekonomia roku 1900 charakteryzowała się dalszym rozwojem przemysłu ciężkiego oraz ekspansją handlu międzynarodowego.

• W USA rozpoczęto masową produkcję samochodów przez firmę Ford Motor Company, co przyspieszyło urbanizację.
• W Europie kontynuowano budowę sieci kolejowych, m.in. tzw. „Wallis‑Brescia Line” łączącej Alpy z Centralną Europą.
• W Polsce, będącej pod zaborami, rozwijał się przemysł tekstylny w Łodzi oraz przemysł stalowy w Śląsku.

Dziedzictwo i pamięć

Rok 1900 został upamiętniony w literaturze i sztuce jako symbol przejścia z epoki wiktoriańskiej do nowoczesności.

W wielu podręcznikach historii podkreśla się, że wydarzenia tego roku zapoczątkowały tematy, które dominowały w pierwszych dekadach XX‑wieku – wyścig zbrojeń, imperialistyczne rywalizacje oraz rozwój technologii komunikacji.

Patrzenia w przyszłość

Oczekiwania wobec kolejnego stulecia były wysokie: naukowcy przewidywali, że energia jądrowa zmieni świat, a wynalazcy obiecali rozwój lotnictwa i komunikacji bezprzewodowej. Niektóre z tych prognoz spełniły się w kolejnych dziesięcioleciach, a ich korzenie sięgają właśnie roku 1900.