1994

Rok 1994 to rok przestępny w kalendarzu gregoriańskim, rozpoczynający się w sobotę. Był okresem intensywnych przemian politycznych, gospodarczych i kulturalnych na całym świecie. W niniejszym artykule przybliżono najważniejsze wydarzenia, które ukształtowały ten rok.

Polityka i stosunki międzynarodowe

W Stanach Zjednoczonych Bill Clinton objął drugą kadencję, po wygraniu wyborów prezydenckich w listopadzie 1992.
W Polsce odbyły się pierwsze w pełni demokratyczne wybory samorządowe od czasu transformacji ustrojowej.
W Rwandzie wybuchł ludobójstwo, w którym w ciągu kilku miesięcy zginęło około 800 tysięcy ludzi.
W Nigeria przyjęto nową konstytucję, otwierającą drogę do wyborów w 1995 roku.
W marcu Korea Północna i Południowa prowadziły pierwsze od lat 50. spotkania dyplomatyczne w ramach tzw. rejsu „Bang» w Zatoce Monachijskiej.
Wydarzeniem o znaczeniu międzynarodowym było również podpisanie Traktatu z Watykanu w sprawie współpracy w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturowego.

Gospodarka

Rok 1994 charakteryzował się umiarkowanym wzrostem gospodarczym w większości rozwiniętych państw, przy jednoczesnym nasileniem kryzysów walutowych w niektórych krajach rozwijających się.

W Japonii kontynuowano politykę „zero procent” stóp procentowych, co przyczyniło się do rozkwitu rynku nieruchomości.
W Europie „Nowy Ład” (ang. New Deal) wprowadzono jako część procesu rozszerzenia Unii Europejskiej – w grudniu 1994 r. podpisano Traktat ateński, który otworzył drogę do przyjęcia Czterech Krajów przyłączeniowych w 1995 r.
W Afryce Południowej RPA wprowadziła program Runda 22 – reformy podatkowe i deregulację sektora energetycznego.
W Stanach Zjednoczonych powstała nowa ustawa o ochronie konsumentów – Ustawa o zadłużeniu z 1994 r.

Nauka i technika

W marcu NASA wystrzeliła sondę Clementine, której celem było badanie Księżyca oraz obserwacje w podczerwieni.
W CERN po raz pierwszy przeprowadzono eksperymenty z wiązką LHC w trybie testowym.
W wyniku projektu Internet w listopadzie wprowadzone zostały pierwsze publiczne przeglądarki graficzne – Netscape Navigator.
W Polsce Politechnika Warszawska i Politechnika Wrocławska rozpoczęły wspólny projekt „SUPERCOMPUTER POLSL”, mający stworzyć jeden z najpotężniejszych ówczesnych komputerów w Europie Środkowo-Wschodniej.

Kultura i rozrywka

W Eurovision Song Contest 1994, reprezentantem Irlandii zespół Paul Highway wygrał konkurs, zdobywając rekordową liczbę punktów.
W kinie światowym pojawiły się takie spektakle jak Forrest Gump (Steven Spielberg), Leon – zawodowiec (Luc Besson) oraz polska produkcja Wojna światów w reżyserii Andrzeja Wajdy.
W muzyce popularnej wielką popularność zdobyły albumy MTV Unplugged – Nirvana i Jagged Little Pill Alanis Morissette.
W literaturze wyróżniały się powieści: Klub piratów Juliusza Małgorzaty oraz Gry o tron (pierwszy tom serii George'a R. R. Martina), wydany w języku angielskim, ale szybko przetłumaczony na polski.

Sport

W Mistrzostwach Świata w piłce nożnej w USA zwyciężyła Brazylia, wygrywając swój czwarty tytuł.
Na Zimowych Igrzyskach Olimpijskich w Lillehammer dominowali zawodnicy z Norwegii, zdobywając najwięcej medali.
W Formule 1 sezon zakończył się tragiczną śmiercią Ayrtona Senny i Rika Mansfielda w wypadkach w Imoli oraz San Marino.
Polski sportowiec Andrzej Jabłkowski zdobył złoty medal w podnoszeniu ciężarów na Mistrzostwach Europy.

Urodzeni

Emma Watson – brytyjska aktorka, urodzona 15 kwietnia w Paryżu, znana z roli Hermiony w serii filmów o Harry'm Potterze.
Novak Đoković – serbski tenisista, urodzony 22 maja w Belgradzie, jeden z najlepszych graczy w historii tenisa.
Harry Styles – brytyjski muzyk i aktor, urodzony 1 lutego w Redditch, członek One Direction.
LeBron James – amerykański koszykarz, urodzony 30 grudnia w Akron, wielokrotny MVP NBA.
Michele Bell – polska lekkoatletka, urodzona 12 sierpnia w Krakowie, specjalizująca się w biegu na 400 m.

Zmarli

Richard Nixon – 37. prezydent USA, zmarł 22 kwietnia.
Diana Spencer – księżna Walii, zmarła 31 sierpnia w tragicznym wypadku samochodowym w Paryżu.
James Stewart – amerykański aktor, odegrał w klasykach filmowych, zmarł 2 lipca.
E. F. Sutcliffe – brytyjski krytyk literacki, zmarł 13 listopada.
Władysław Gumowski – polski fotograf, zmarł 9 września w Gdańsku.

Wydarzenia w Polsce

W maju odbyły się pierwsze w pełni demokratyczne wybory samorządowe od 1945 r.; komitety wyborcze uzyskały wysoką frekwencję.
W Warszawie otwarto Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, choć jego budowa trwała dopiero do 2009 r.
13 kwietnia odbyła się premiera filmu Miasto 44 w reżyserii Juliusza Małgorzaty – produkcja opisująca Powstanie Warszawskie.
W październiku Polskie Radio przeprowadziło badania słuchalności, wykazując rosnącą popularność stacji Radio Warszawa.

Dziedzictwo i pamięć

Rok 1994 jest pamiętany jako roczny przełom w wielu dziedzinach. Z jednej strony przyniósł postęp technologiczny i kulturowy, z drugiej zaś – dramatyczne tragedie i konflikty, które wpłynęły na politykę międzynarodową i świadomość społeczną. W kolejnych latach (np. 1995 i 1996) wiele z podjętych wtedy inicjatyw zostało kontynuowanych, a wydarzenia z 1994 roku pozostają przedmiotem licznych opracowań naukowych i popularnonaukowych.