Czarny czwartek
Czarny czwartek – potoczne określenie pierwszego dnia krachu na giełdzie papierów wartościowych w Nowym Jorku, który miał miejsce 24 października 1929 roku. Wpłynął on na początek Wielkiej Depresji i wywołał łańcuchowy kryzys finansowy, dotykający gospodarki wielu państw, w tym Polski.
Geneza i przyczyny
W latach dwudziestych XX‑ego wieku Stany Zjednoczone przeżywały okres intensywnego rozwoju gospodarczego określany jako epoka 1920‑nych. Wzrost cen akcji, luźna polityka kredytowa oraz spekulacje przyczyniły się do powstania dużego bańki spekulacyjnej na Giełdzie Największej w Nowym Jorku. W wyniku spadku zaufania inwestorów, w dniu 1929‑10‑24 doszło do gwałtownej wyprzedaży akcji.
Przebieg wydarzeń
- Rano – otwarcie giełdy przebiegało pod napięciem; po przebiciu najniższego poziomu z poprzedniego tygodnia, akcje zaczęły dynamicznie spadać.
- Południe – inwestorzy masowo wycofywali środki, a niektórzy brokerzy rozprowadzali fałszywe informacje, aby powstrzymać dalszy spadek.
- Wieczór – zamknięcie giełdy zakończyło się rekordowym spadkiem wartości indeksu Dow Jones o ponad 11 % (Dow Jones spadł o 38,2 punktu).
Skutki gospodarcze i społeczne
Bezpośrednie konsekwencje Czarnych czwartków były dramatyczne:
- Wzrost liczby bankructw przedsiębiorstw oraz spadek produkcji przemysłowej o ok. 30 % w ciągu kolejnych dwóch lat.
- Masowe zwolnienia w przemyśle, które doprowadziły do bezrobocia szacowanego na 25 % w Stanach Zjednoczonych.
- Załamanie systemu bankowego – wiele banków, nie mając rezerw, zamykało swoje oddziały, co spowodowało kryzys bankowy.
- Rozprzestrzenienie się kryzysu na Europę, w tym na Polskę, gdzie doszło do kryzysu bankowego 1932 roku i upadku licznych fabryk.
Reakcje polityczne
W odpowiedzi na kryzys w USA prezydent Herbert Hoover podjął próbę stabilizacji gospodarki poprzez program Hoovera, jednakże działania te okazały się niewystarczające. Dopiero Franklin D. Roosevelt wprowadził kompleksowy plan Nowego Porządku (New Deal), który pomógł w częściowym przywróceniu równowagi.
Dziedzictwo i pamięć
Termin „Czarny czwartek” stał się symbolem nagłego załamania gospodarczego i jest często przywoływany w dyskusjach o ryzyku kryzysów finansowych. W Polsce, wydarzenie to jest omawiane w kontekście historii Polski oraz jako przykład wpływu globalnych wstrząsów na krajową gospodarkę.
Powiązane pojęcia
- Czarny czwartek (1930) – krach na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie w dniu 1930‑09‑29.
- Wall Street – adres nowojorskiej dzielnicy finansowej, miejsce pierwszego krachu.
- Kryzys finansowy 2008 – współczesny przykład globalnego kryzysu finansowego.