encyklopedia.run.place

Gnome

Gnome – niewielka, mistyczna istota z tradycji folklorystycznych Europy, szczególnie popularna w legendach i mitach ludowych oraz w nowoczesnej kulturze popularnej. Termin jest także nazwą jednego z najważniejszych środowisk graficznych systemu operacyjnego Linux.

Etymologia

Słowo gnome pochodzi z języka angielskiego, a jego pierwsze udokumentowane użycie datuje się na 1660 rok, kiedy to filozof Paracelsus wprowadził je w swoich dziełach jako określenie „jeden z czterech elementarnych duchów ziemi”. W polskich przekładach przyjęto formę gnom.

Mitologia i folklor

W tradycji ludowej gnomy pojawiają się przede wszystkim w:

  • mitologii celtyckiej – jako strażnicy podziemnych skarbów i kopalni,
  • tradycjach słowiańskich – gdzie pełnią rolę opiekunów ziemi i roślinności,
  • legendach alpejskich – znane pod nazwą krasnolud.

Gnomy charakteryzują się niskim wzrostem (zwykle nieprzekraczającym 30 cm), szeroką twarzą, długą brodą (w przypadku mężczyzn) oraz skłonnością do ukrywania się w ziemi, jaskiniach lub pod pierzymi. W folklorze przypisywano im zdolność kontrolowania roślin, a także umiejętność ukrywania i odzyskiwania utraconych przedmiotów.

Występowanie w literaturze

Gnomy zadebiutowały w literaturze w XVIII wieku, m.in. w Klemensie Maierze („Opowieści o ziemskich duchach”, 1795 roku). Najbardziej rozpoznawalny w XIX wieku stał się dzięki twórczości J.R.R. Tolkiena, choć w jego świecie są określani raczej jako krasnoludy. W polskiej literaturze przykładem są opowiadania Stanisława Stanisławskiego („Gnomy w Beskidach”, 1903).

Gnom w kulturze popularnej

W XX i XXI wieczu gnomy stały się stałym elementem:

GNOME – środowisko graficzne

Oprócz znaczenia folklorystycznego, termin GNOME (ang. GNU Network Object Model Environment) odnosi się do jednego z najważniejszych środowisk graficznych systemu operacyjnego Linux. Projekt został założony w 1997 roku przez Miguela de Icazę i Frederica Michel. GNOME opiera się na bibliotekach GTK i jest rozwijane jako część projektu GNU. Obecnie jest preinstalowany na wielu dystrybucjach Linuksa, m.in. Ubuntu i Fedora.

Symbolika i interpretacje

W symbolice gnomy reprezentują:

  • Siłę natury – jako opiekunowie ziemi i roślinności,
  • Ukryte bogactwo – strażnicy podziemnych skarbów,
  • Determinację i pracowitość – w kulturze popularnej często przedstawiani jako rzemieślnicy i majsterkowicze.

Powiązane pojęcia

Podobne istoty w innych tradycjach to: elf, kobold, troll oraz leprechaun. W niektórych źródłach gnomy mylone są z krasnoludami, choć różnice pomiędzy nimi polegają głównie na kontekstach kulturowych i funkcjach mythologicznych.

Literatura

  1. Paracelsus, De Natura Rerum, 1660.
  2. Klemens Maier, Opowieści o ziemskich duchach, 1795.
  3. Stanisław Stanisławski, Gnomy w Beskidach, 1903.
  4. J.R.R. Tolkien, The Hobbit, 1937.
  5. Projekt GNOME, strona oficjalna, 2024.

Patrz także