Immanuel Kant

Życie

Immanuel Kant urodził się 17 kwietnia 1724 roku w Königsbergu, wówczas stolicy Prus królewskich (obecnie Kaliningrad, Rosja). Był synem rzemieślnika Johanna Kant i jego żony Anny Kant. Po śmierci ojca rodzina doświadczyła trudnej sytuacji materialnej, co skłoniło młodego Kanta do podjęcia nauki w Uniwersytecie w Königsbergu.

Po uzyskaniu stopnia doktora w 1755 roku Kant poświęcił się pracy dydaktycznej. Od 1756 roku był wykładowcą logiki i metafizyki, a od 1770 roku profesorem filozofii praktycznej. Do końca życia mieszkał i pracował w Königsbergu, gdzie zmarł 12 lutego 1804 roku.

Dzieła

Najważniejsze utwory Kanta to:

• Krytyka czystego rozumu (1781) – dzieło fundamentalne w dziedzinie epistemologii i metafizyki.
• Krytyka praktycznego rozumu (1788) – rozwinięcie teorii etyki deontologicznej.
• Krytyka władzy sądzenia (1790) – analiza estetyki i teleologii.
• Podstawy metafizyki moralności (1785) – spisanie podstaw etyki.
• Pokój wieczny (1795) – esej o polityce międzynarodowej.

Filozofia

Kant jest twórcą krytycyzmu, który stara się wyjaśnić granice i możliwości ludzkiego poznania. Jego najważniejsze koncepcje to:

• Transcendentalna estetyka – teoria percepcji, w której czas i przestrzeń są formami a priori, w których umysł organizuje wrażenia.
• Transcendentalna logika – badanie struktur rozumu, w tym pojęcia kategorii kantowskich.
• Rozróżnienie między zjawiskiem a noumeną – granica między tym, co możemy poznać (zjawisko), a tym, co pozostaje poza naszym doświadczeniem (noumenon).
• Imperatyw kategoryczny – podstawowa zasada etyki, sformułowana jako: „Postępuj tak, aby zasada twojego działania mogła stać się powszechnym prawem”.

Główne pojęcia

Rozum

W rozumieniu Kanta jest zdolnością do tworzenia pojęć i formułowania zasad poznawczych.

Doświadczenie

Połączenie wrażenia (intuicja) z pojęciami, które umożliwia poznanie świata zjawisk.

Moralność

Rozumowa sfera, w której obowiązują zasady niezależne od konsekwencji, oparte na imperatywie kategorycznym.

Autonomia

Samodzielność moralnego podmiotu w ustalaniu własnych zasad działania.

Wpływ i dziedzictwo

Kant wywarł ogromny wpływ na rozwój filozofii niemieckiej oraz na filozofię w ogóle. Jego myśl inspirowała m.in. Johanna Fichtego, Friedricha Schellinga, Georga Wilhelma Friedricha Hegla oraz współczesnych przedstawicieli fenomenologii i analizy logicznej. Koncepcje kantowskie są także fundamentem prawa i etyki współczesnych systemów prawnych.

Bibliografia

• Kant, I. Krytyka czystego rozumu. Königsberg: 1781.
• Kant, I. Krytyka praktycznego rozumu. Königsberg: 1788.
• Kant, I. Krytyka władzy sądzenia. Königsberg: 1790.
• Kant, I. Podstawy metafizyki moralności. Königsberg: 1785.

Zobacz także

Filozofia niemiecka | Epistemologia | Etyka deontologiczna | Krytycyzm