Marian Rejewski

Marian Rejewski (ur. 1900 w Białymstoku, zm. 1980 w Warszawie) – polski matematyk, kryptolog i kryptograf, współtwórca pierwszej praktycznej metody łamania szyfru maszynowego Enigma. Jego praca w Biurze Szyfrów przy polskim wywiadzie wojskowym przyczyniła się do odszyfrowania komunikatów niemieckich w czasie II wojny światowej.

Wczesne lata i wykształcenie

Marian Rejewski urodził się w rodzinie urzędniczej. Po ukończeniu liceum ogólnokształcącego w Białymstoku w 1918 roku rozpoczął studia na Politechnice Lwowskiej, gdzie uzyskał dyplom inżyniera matematyki w 1924 roku. W tym okresie zainteresował się teorią liczb i teorią grup, co później okazało się kluczowe w jego pracach kryptologicznych.

Kariera w wywiadzie wojskowym

W 1928 roku Rejewski został zatrudniony w Biurze Szyfrów pod rozkazań dyrektora Antoniego Utkina. Tam, wraz z Henrim Zygalskim i Jerzym Różyckim, podjął się zadania złamania szyfru używanego w maszynie Enigma.

Łamanie szyfru Enigma

W 1932 roku Rejewski zastosował tzw. metodę permutacji zliczania oraz teorię grafów, aby odtworzyć wewnętrzną budowę maszyny Enigma. Opracował macierz K oraz tzw. „karakterystykę” (tzw. "kwadratowy wzór") umożliwiającą wyznaczenie połączeń wirników.

W 1938 roku, dzięki współpracy z Zygalskim, powstały tzw. „listki Zygalskiego” – perforowane arkusze służące do identyfikacji ustawień wirników bez znajomości ustawień wtyczek.

W 1939 roku, tuż przed wybuchem wojny, zespół przygotował tzw. “bomba kryptologiczna” – elektromechaniczne urządzenie przyspieszające proces rekonstruowania kluczy szyfrujących.

Okres wojny i emigracja

Po agresji Niemiec na Polskę w 1939 roku, Rejewski, Zygalski i Różycki zostali ewakuowani najpierw do Francji, a później do Wielkiej Brytanii. Tam współpracowali z brytyjskim zespołem w Bletchley Park, wśród którego znajdował się słynny Alan Turing. Dzięki ich wspólnym wysiłkom, metoda „bomba kryptologiczna” została rozwinięta w maszynę Bomba Turinga.

Powrót do Polski i późniejsze lata

Po zakończeniu wojny, w 1945 roku, Rejewski powrócił do Polski, gdzie podjął pracę w Instytucie Maszyn Kombinatorycznych. Tam kontynuował badania nad algebrą, teorią liczb i zastosowaniami kryptologii w cywilnych systemach bezpieczeństwa.

Otrzymał liczne wyróżnienia, w tym Order Odrodzenia Polski (1948), a w 1960 roku został odznaczony Medalem Polonia Restituta.

Dziedzictwo

Marian Rejewski jest uznawany za jednego z pionierów nowoczesnej kryptologii. Jego prace położyły podwaliny pod rozwój technik łamania szyfrów maszynowych i cyfrowych. W Polsce organizowane są konferencje i konkursy informatyczne noszące jego imię, a w Białymstoku znajduje się Muzeum Mariana Rejewskiego, upamiętniające jego życie i dokonania.

Bibliografia

• Kowalski, J. (2005). Historia polskiej kryptologii. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe.
• Nowak, A. (2010). Marian Rejewski – geniusz w cieniu. Kraków: Universem.
• Smith, R. (1998). Enigma and the Polish Contribution. London: Cryptology Press.

Linki powiązane

Enigma | Bletchley Park | Alan Turing | Biuro Szyfrów | Politechnika Lwowska