System monitoringu chorób zakaźnych podlegających obowiązkowemu zgłaszaniu (national_notifiable_diseases_surveillance_system)

System monitoringu chorób zakaźnych podlegających obowiązkowemu zgłaszaniu (ang. National Notifiable Diseases Surveillance System, w skrócie NNDSS) to zintegrowany, ogólnokrajowy mechanizm gromadzenia, analizowania i przekazywania danych o wybranych chorobach zakaźnych, które z definicji prawa podlegają obowiązkowemu zgłaszaniu przez podmioty medyczne i laboratoria. Celem systemu jest szybkie wykrywanie ognisk chorób, ocena ich dynamiki oraz wspieranie działań ochrony zdrowia publicznego.

Definicja

Według zdrowia publicznego system NNDSS jest obserwacyjnym, ciągłym i obowiązkowym procesem, w którym:

instytucje służby zdrowia szpitale, przychodnie i laboratoria medyczne zgłaszają wybrane przypadki chorób;
zebrane dane są centralnie przetwarzane i analizowane przez Ministerstwo Zdrowia lub jego jednostki operacyjne;
na podstawie wyników tworzona jest polityka zdrowotna oraz realizowane są interwencje epidemiologiczne.

Historia

Pierwsze formy obowiązkowego zgłaszania chorób w Polsce sięgają 1867 roku, kiedy to wprowadzono obowiązek raportowania wybranych epidemii. Nowoczesny, ogólnokrajowy system został jednak uruchomiony w 1995 roku w ramach reformy systemu ochrony zdrowia po transformacji ustrojowej. Rozwój systemu nastąpił w kilku etapach:

1995–2000 – wprowadzenie elektronicznego zgłaszania wybranych chorób (gruźlica, tężec),
2004–2007 – rozszerzenie listy chorób o HIV, krztusiec i zapalenie wątroby typu B i C,
2010 – integracja z systemem e-Zdrowie oraz wprowadzenie automatycznej analizy danych w czasie rzeczywistym,
2020 – adaptacja do pandemii COVID‑19, co przyspieszyło cyfryzację i wprowadzenie raportowania przypadków COVID‑19.

Podstawy prawne

System funkcjonuje na podstawie następujących aktów prawnych:

Ustawa o ochronie zdrowia ludności (Dz. U. z 2004 r. poz. 1234),
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 15 stycznia 2020 r. określające listę chorób podlegających obowiązkowemu zgłaszaniu,
konwencje międzynarodowe, w tym Światowa Organizacja Zdrowia – Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób (ICD) oraz Międzynarodowy System Zgłaszania Chorób (International Health Regulations).

Struktura i funkcjonowanie

System składa się z trzech warstw:

Warstwa zgłaszająca – lekarze, pielęgniarki, laboratoria i inne podmioty medyczne, które wypełniają formularz zgłoszeniowy elektronicznie lub papierowo.
Warstwa pośrednia – regionalne centra epidemiologiczne (RCE), które zbierają dane, przeprowadzają wstępną walidację i przekazują je do centrali.
Warstwa centralna – Główny Inspektorat Sanitarno‑Epidemiologiczny (GIS), który prowadzi bazę danych, analizuje trendy, publikuje raporty oraz rekomenduje działania interwencyjne.

Proces zgłaszania

Standardowy przebieg zgłoszenia wygląda następująco:

Stwierdzenie przypadku choroby w miejscu opieki medycznej;
Wypełnienie elektronicznego formularza e‑Zgłoszenie w systemie SIZ w ciągu 24 godzin;
Automatyczna weryfikacja danych (sprawdzenie poprawności kodów ICD‑10, danych demograficznych, itp.);
Przekazanie zweryfikowanego zgłoszenia do regionalnego OPIE (Ośrodek Publikacji i Edukacji) oraz GIS;
Analiza danych, wykrywanie anomalii i generowanie alarmów.

Lista chorób podlegających obowiązkowemu zgłaszaniu

Aktualna lista (stan na 2023 rok) obejmuje ponad 60 jednostek chorobowych, m.in.:

Wykorzystanie danych

Dane z NNDSS służą do:

Tworzenia map epidemiologicznych i raportów okresowych;
Oceny skuteczności programów szczepień (program szczepień);
Wczesnego ostrzegania przed epidemiamii i wyzwalania stanów nadzwyczajnych;
Planowania zasobów medycznych (np. oddziały intensywnej terapii);
Współpracy międzynarodowej w ramach Światowej Organizacji Zdrowia.

Wyzwania i perspektywy

Pomimo zaawansowania technicznego, system napotyka na szereg problemów:

Kompletność danych – nie wszystkie jednostki służby zdrowia regularnie zgłaszają, co może prowadzić do niedoszacowania incydentów;
Jakość danych – różnice w kodowaniu i brak standaryzacji mogą utrudniać analizę;
Prywatność i bezpieczeństwo – konieczność ochrony danych osobowych zgodnie z RODO;
Integracja z systemami regionalnymi – różnorodność systemów informatycznych w poszczególnych województwach.

Planowane rozwiązania obejmują:

Rozbudowę platformy Big Data i zastosowanie uczenia maszynowego do wykrywania trendów;
Ujednolicenie standardów raportowania w całym kraju;
Wdrożenie systemu blockchain w celu zwiększenia integralności danych;
Zwiększenie szkoleń dla personelu medycznego w zakresie obowiązku zgłaszania.

Zobacz także

Powiązane artykuły encyklopedyczne: