Order of the Patriotic Society
Order of the Patriotic Society (Order Społeczności Patriotycznej) – polski odznaczeniowy order cywilny ustanowiony w 1919 roku przez rząd Polski w celu uhonorowania osób zasłużonych w budowaniu niepodległości, obronie suwerenności oraz rozwoju społecznego i kulturalnego kraju. Order ten funkcjonował do 1990 roku, kiedy to w wyniku przemian ustrojowych został zastąpiony nowymi systemami odznaczeń.
Historia
Idea powstania Orderu wywodzi się z działań patriotycznych organizacji zrzeszających środowiska wojskowe i cywilne po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku. Projekt odznaczenia został przyjęty na sesji Sejmu 1919, a pierwsze przyznania odbyły się w 1920 roku, w czasie wojny polsko‑bolszewickiej.
Struktura i klasy
Order dzielił się na trzy klasy:
- Grand Cross – najwyższa odznaka, przyznawana przywódcom państwa i wybitnym dowódcom.
- Commander – odznaka dla osób pełniących kluczowe funkcje w administracji i w wojsku.
- Officer – odznaczenie przyznawane za szczególne zasługi w dziedzinie nauki, sztuki, gospodarki i działalności społecznej.
Insygnia
Medalka Orderu ma kształt ośmiokątnego krzyża wykonanego ze złota lub srebra, zależnie od klasy. Na awersie znajduje się wizerunek orła białego w koronie, a rewers – motto „Patriotizm przez Służbę”. Order noszono na szarfie w barwach narodowych – białej i czerwonej.
Przyznawanie
Odznaczenie przyznawane było decyzją Prezydenta lub, w początkowym okresie, Rady Ministrów. Kandydatów nominowano poprzez propozycję odznaczenia złożoną przez ministerstwa, organizacje społeczne lub samego kandydata.
Znani laureaci
Wśród najważniejszych osób odznaczonych Orderem znajdują się:
- Józef Piłsudski – Grand Cross za przywództwo w walce o niepodległość.
- Maria Skłodowska‑Curie – Officer za wybitne osiągnięcia naukowe.
- Władysław Retch – Commander za zasługi w reformie szkolnictwa.
- Adam Mickiewicz – posthumicznie przyznany Officer za wkład w kulturę narodową.
Zawieszenie i likwidacja
W wyniku transformacji ustrojowej po 1989 roku oraz wprowadzenia nowej ustawy o orderach i odznaczeniach państwowych, Order of the Patriotic Society został zawieszony w 1990 roku. Jego symbolika została zachowana w nowoczesnych odznaczeniach przyznawanych przez Prezydenta RP.
Znaczenie i dziedzictwo
Order of the Patriotic Society pozostaje ważnym elementem polskiej historii wyróżnień, symbolizującym połączenie patriotyzmu z służbą publiczną. Współcześnie wiele muzeów i kolekcji muzeów posiada eksponaty tego odznaczenia, a jego wizerunek pojawia się w publikacjach poświęconych historii Polski XX wieku.