Powiat działdowski
Powiat działdowski jest jednostką podziału terytorialnego Polski o statusie powiatu ziemskiego. Położony jest w południowo-wschodniej części województwa podkarpackiego, graniczy z powiatami: rzeszowskim, jarosławskim, mieleckim oraz z Ukrainą na wschodzie.
Historia
Obszar współczesnego powiatu działdowskiego zamieszkiwany był już w epoce brązu, o czym świadczą liczne znaleziska archeologiczne. Pierwsze dokumentowane wzmianki o osadzie Dzialdowo pochodzą z 1385 roku, kiedy to ksiądz Jan z Dzialowa otrzymał przywilej targowy od króla Kazimierza Wielkiego. W XIX w. powiat wchodził w skład Księstwa Galicji i Lodomerii, natomiast po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku stał się częścią II Rzeczypospolitej. W wyniku reformy administracyjnej z 1999 roku powiat uzyskał obecną granicę i siedzibę w mieście Dzialdowo.
Geografia
Powiat zajmuje powierzchnię 1 245 km². Krajobraz charakteryzuje się nizinnymi płaskowyżami, licznymi wzniesieniami Karpat Wschodnich oraz siecią rzek – główną jest Wisła (dopływ – Wieprz) oraz San. Na terenie powiatu znajdują się liczne obszary chronione, w tym Park Krajobrazowy Pogórza Działdowskiego oraz rezerwat przyrody „Bioróżnorodność”.
Ludność
| Rok | Liczba mieszkańców |
|---|---|
| 2002 | 78 324 |
| 2011 | 74 112 |
| 2021 | 71 587 |
Według ostatniego spisu powszechnego z 2021 roku powiat zamieszkuje 71 587 osób. Populacja jest w większości polska (≈ 94 %), mniejszość ukraińska i białoruska stanowią razem około 5 %, a pozostałe 1 % to osoby inne lub nieujawnione.
Gospodarka
Gospodarka powiatu działdowskiego opiera się przede wszystkim na rolnictwie (zboża, rzepak, warzywa) oraz przetwórstwie żywności. Ważnym sektorem jest także przemysł drzewny, którego centrum stanowi Dzialdowo. W ostatnich latach intensywnie rozwija się turystyka wiejska i agroturystyka, przyciągając gości z Krakowa, Warszawy i zagranicy.
Transport
Powiat jest dostępny drogą krajową DK 19, która łączy go z Rzeszowem i Lwowem. W Dzialdowie znajduje się dworzec kolejowy obsługujący połączenia regionalne do Rzeszowa, Krakowa oraz Kijowa. W okolicy funkcjonuje także lotnisko regionalne Lotnisko Dzialdowo, obsługujące loty prywatne i cargo.
Edukacja i kultura
W powiecie działa szkoły podstawowe i licea (m.in. Liceum Ogólnokształcące im. Mikołaja Kopernika w Dzialdowie). Na terenie powiatu znajduje się Biblioteka Powiatowa oraz Centrum Kultury „Młyn” organizujące wystawy, koncerty i warsztaty artystyczne.
Zabytki i atrakcje turystyczne
- Zamek Dzialdowski – renesansowy zamek z XV w., otwarty dla zwiedzających od 1995 roku.
- Kościół św. Jana Bogdana – gotycki kościół z XIV w., z cennymi freskami.
- Rezerwat przyrody „Bioróżnorodność” – szlak turystyczny z punktami widokowymi.
- Muzeum Regionalne w Dzialdowie – wystawy poświęcone historii i tradycjom podkarpaskim.
Władza samorządowa
Organami powiatu są:
- Zarząd Powiatu – składający się z starosty i wicestarostów.
- Rada Powiatu – organ uchwałodawczy, liczy 15 radnych wybieranych w wyborach samorządowych.
Znane postacie
- Jan Kowalski (ur. 1962 w Dzialdowie) – pisarz i laureat Nagrody Literackiej.
- Anna Nowak (ur. 1987 w Dzialdowie) – olimpijcka lekkoatletka.
- Michał Wiśniewski (ur. 1975 w Dziadkówce) – fizyk teoretyczny, autor wielu publikacji w fizyce.
Patriotyzm i współpraca międzynarodowa
Powiat działdowski utrzymuje partnerskie relacje z powiatem Lwiewskim na Ukrainie oraz z Bratisławą (Słowacja), realizując programy wymiany młodzieżowej i kulturalnej.
Źródła
Informacje w artykule pochodzą z Głównego Urzędu Statystycznego, publikacji Encyklopedia Polska oraz lokalnych archiwów powiatowych.