Słowianie

Słowianie – grupa ludów indoeuropejskich, których wspólnym elementem jest język słowiański oraz zbliżone tradycje kulturowe. Zamieszkują głównie wschodnią i środkową Europę, a ich wpływ odczuwalny jest także w Azji Środkowej oraz w Bałkanach.

Etymologia

Nazwa Słowianin wywodzi się od prasłowiańskiego rdzenia *slavъ, który oznaczał „mówiący własnym językiem” lub „lud mówiący słowiańskim językiem”. Pierwsze zapisy tego słowa pochodzą z VIII wieku w źródłach bizantyjskich (Księga wira weneckiego historyka).

Pochodzenie i wczesna historia

Współcześni badacze umiejscawiają początkowe osady słowiańskie w rozległym obszarze pomiędzy rzekami Dniepr i Odra, czyli w tzw. „jerzoniu słowiańskim”. Najstarsze archeologiczne ślady kultury słowiańskiej datowane są na V‑wiek n.e.. Do VII wieku Słowianie rozprzestrzenili się na tereny dzisiejszej Polski, Czech, Słowacji, Ukrainy, Białorusi, Rosji oraz Bałkanów.

Podziały etnograficzne

Słowianie dzielą się na trzy główne grupy:

Slawy Zachodnie – m.in. Polacy (Polska), Czesi (Czechy), Słowacy (Słowacja) oraz Łuzycy (Łużyce).
Slawy Wschodnie – m.in. Rosjanie (Rosja), Ukraińcy (Ukraina), Białorusini (Białoruś) oraz Słowianie północno-wschodni (np. Łużyczanie).
Slawy Południowe – m.in. Chorwaci (Chorwacja), Serbowie (Serbia), Bułgarzy (Bułgaria), Słoweńczycy (Słowenia) oraz Macedończycy (Macedonia).

Języki słowiańskie

Języki słowiańskie należą do grupy języków indoeuropejskich i dzielą się również na trzy podgrupy:

zachodniosłowiańskie (polski, czeski, słowacki, kaszubski, łużycki);
wschodniosłowiańskie (rosyjski, ukraiński, białoruski);
południowosłowiańskie (serbsko-chorwacki, bułgarski, macedoński, słoweński).

Wszystkie te języki wywodzą się z języka prasłowiańskiego, którego ostatnie formy zachowały się w zapiskach Księgi czeskiej z X‑XI wieku.

Kultura i religia

Wczesna religia słowiańska była politeistyczna, oparta na kulcie przyrody oraz bóstw takich jak Perun (bóg burzy) oraz Weles (bóg podziemi). Po przyjęciu chrześcijaństwa w X wieku większość Słowian przyjęła prawosławie (wschodnia część) lub katolicyzm (zachodnia część).

Tradycyjne sztuki ludowe obejmują hafty (np. haft polski), wyroby ludowe z drewna (wikliny), a także muzykę ludową z charakterystycznymi instrumentami – kobza, duda, bęben.

Historia średniowieczna

W X wieku wykształciły się pierwsze państwa słowiańskie: Wielkie Morawy (Morawy), Księstwo Bohemii (Czechy) oraz Państwo Piastów w Polsce. W tym okresie nastąpił intensywny proces chrystianizacji, najpierw w formie misji bizantyjskich (np. misja Cyryla i Metodego w Rusi), a później rzymsko-katolickiej wód kilkunastu państwach.

Rozwój w epoce nowożytnej

W XVII wieku pojawiły się ruchy narodowe, które dążyły do odrodzenia języków i tożsamości narodowej. Najważniejsi przedstawiciele to:

Jan Amos Krumhansl – reformator edukacji czeskiej,
Adam Mickiewicz (Polska) – twórca literatury romantycznej,
Petar II Petrović‑Njegoš (Czarnogóra) – poeta i władca czarnogórski.

Współczesność

Dziś ludzie określający się jako Słowianie stanowią jedną z największych grup etnicznych w Europie, liczącą ponad 500 milionów osób. Współczesne państwa słowiańskie uczestniczą w organizacjach międzynarodowych takich jak Unia Europejska (UE), NATO oraz Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE).

Dziedzictwo i wpływ

Dziedzictwo Słowian przejawia się w architekturze (np. drewniane cerkwie w Ukrainie, gotyckie zamki w Polsce), w tradycjach kulinarnych (pierogi, borszcz, śledź) oraz w literaturze (epicka „Słowiańska saga” – współcześnie znana jako „Powstanie Narodowe”).