Solidarność

Solidarność – ogólnopolski, niezależny od władzy, ruch społeczny i związek zawodowy, który powstał w latach 1980 w Polsce. Był pierwszą masową organizacją opozycyjną w krajach bloku wschodniego, której działalność przyczyniła się do upadku reżimu Komunistycznej Partii Polskiej i przemian demokratycznych w Europie Środkowo-Wschodniej.

Geneza i początki

Idee solidarności społecznej i związkowej pojawiały się w Polsce od lat 1970. Bezpośrednim impulsem do powstania ruchu była fala strajków przemysłowych, które rozpoczęły się w sierpniu 1980 w Gdańsku. Pracownicy Stoczni Gdańskiej pod przewodnictwem elektryka Lecha Wałęsy domagali się legalizacji niezależnych związków zawodowych, podniesienia płac oraz wprowadzenia reform politycznych.

Powstanie NSZZ „Solidarność”

14 sierpnia 1980 w Gdańsku przyjęto Porozumienia Gdańskie, które spełniły większość żądań strajkujących. Na ich podstawie w następnym miesiącu (15 września) powstał Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” (NSZZ „Solidarność”). Jego członkowie liczyli ponad 10 milionów osób, co czyniło go największą organizacją społeczeństwa obywatelskiego w tamtym okresie.

Działalność i struktura

Solidarność działała jako sieć autonomicznych zakładowych komórek, które współpracowały poprzez ogólnopolskie konferencje i sekretariaty regionalne. Ruch prowadził:

negocjacje z władzami w sprawie reform ekonomicznych i politycznych,
organizację strajków i manifestacji,
wydawanie niezależnych gazet, w tym słynnego „Jedności”,
działalność edukacyjną i informacyjną wśród pracowników.

Wprowadzenie stanu wojennego

20 grudnia 1981 rząd pod przywództwem Wojciecha Jaruzelskiego wprowadził stan wojenny, którego celem było zdławienie działalności Solidarności. W wyniku działań służb bezpieczeństwa nastąpiły:

aresztowania przywódców ruchu (m.in. Lecha Wałęsy, Jana Rulewicza, Andrzeja Gwiazdy),
zakaz działalności związkowej,
cenzura mediów i ograniczenia w podróżowaniu.

Pomimo represji, podziemna struktura Solidarności utrzymywała kontakt z ruchem opozycyjnym w innych krajach bloku.

Odmiana i zwycięstwo

W 1988 w Polsce wybuchła fala strajków i demonstracji, które doprowadziły do ponownego dialogu między władzą a opozycją. 4 lutego 1989 odbyły się częściowo wolne wybory parlamentarne, w których listy poparte przez Solidarność zdobyły 99 % miejsc w Sejmie. To wydarzenie uznawane jest za kluczowy krok w transformacji ustrojowej Polski.

Dziedzictwo i współczesność

Po przemianach politycznych Solidarność przekształciła się w legalny związek zawodowy, który do dziś reprezentuje interesy pracowników w wielu sektorach. Ruch jest także symbolem walki o prawa człowieka i demokrację na świecie. W 2005 roku Lech Wałęsa otrzymał pokój Nobla za wkład w pokojowe przemiany w Europie.

Powiązane pojęcia

Więcej na temat:

Bibliografia

Artykuł oparty na źródłach historycznych, w tym publikacjach Historyka Polski oraz archiwalnych dokumentach z okresu PRL.