Zgromadzenie ustawodawcze Tajwanu
Zgromadzenie ustawodawcze Tajwanu (chińska nazwa: 立法院, pinyin: Lìfǎyuàn) jest jednoizbowym organem ustawodawczym Republiki Chińskiej (Tajwan). Powszechnie określane jest jako legislatura lub po prostu parlament. Pełni kluczową rolę w procesie tworzenia prawa, kontrolowania rządu i reprezentowania obywateli.
Historia
Zgromadzenie zostało utworzone w 1947 roku na mocy Konstytucji Republiki Chińskiej. W początkowych latach jego siedzibą była Nankin, a po przegrupowaniu rządu na wyspie Tajwan w 1949 roku—w 1950 roku—przeniesiono je do Taipei, gdzie funkcjonuje do dziś.
Struktura i skład
- Liczba członków: 113 posłów.
- System wyborczy: mieszanina wyboru proporcjonalnego w okręgach wielomandatowych (73 mandaty) oraz wyboru większościowego w okręgach jednomandatowych (34 mandaty). Dodatkowo 6 mandatów przyznawane jest mniejszościom etnicznym oraz osobom z zagranicy.
- Kadencja: cztery lata, z możliwością jednorazowego przedłużenia w wyjątkowych okolicznościach.
- Pozycje kluczowe: marszałek (przewodniczący sesji) oraz wicesmarszałek.
Kompetencje
Do głównych kompetencji Zgromadzenia należą:
- Uchwalanie, zmienianie i uchylanie ustaw.
- Budżet państwa i kontrola wydatków publicznych.
- Udzielanie zgody na ratyfikację traktatów międzynarodowych.
- Kontrola nad Radą Stanu (wykonawczą) poprzez zapytania, komisje oraz wotum nieufności.
- Wybór niektórych wysokich urzędników, w tym premiera oraz członków Sądu Najwyższego, po konsultacji z prezydentem.
- Inicjowanie i rozpatrywanie poprawek konstytucyjnych.
Wybory
Wybory do Zgromadzenia odbywają się co cztery lata, najczęściej w tym samym terminie co wybory prezydenckie. Od 2008 roku wprowadzono tzw. jednomandatowy system wyborczy w niektórych okręgach, co zwiększyło liczbę partii mniejszych.
Partie polityczne
W ostatnich wyborach do Zgromadzenia dominowały dwie główne siły:
- Partia Demokratyczna Tajwanu (DPP) – tradycyjnie proniezależnościowa.
- Kuomintang (KMT) – partia o korzeniach historycznych, opowiadająca się za bliższymi stosunkami z Chinami kontynentalnymi.
Obok nich w Zgromadzeniu reprezentowane są mniejsze ugrupowania, m.in. Partia Ludowa Tajwanu, Nowa Partia, a także niezależni posłowie.
Obecny skład (stan na 2024)
| Partia | Liczba mandatów | Przywódca w Zgromadzeniu |
|---|---|---|
| DPP | 61 | Tsai Chi-chang |
| KMT | 38 | Yu Shyi-kun |
| TPP (Nowa Partia) | 7 | James Hsu |
| Party of Reform | 5 | Liu Hung-lin |
| Nieprzynależni | 2 | — |
Relacje z innymi organami władzy
System polityczny Tajwanu opiera się na zasadzie trójpodziału władzy:
- Prezydent – głowa państwa, posiada prawa weta oraz prawo inicjatywy ustawodawczej.
- Rada Stanu – organ wykonawczy, kierowany premierem powoływanym przez prezydenta, ale zatwierdzanym przez Zgromadzenie.
- Sąd Najwyższy – najwyższa instancja sądownicza, niezależny od władz ustawodawczej i wykonawczej.
W praktyce Zgromadzenie współpracuje z prezydentem przy opracowywaniu budżetu, a jego decyzje mogą być poddane weto prezydenckiem, które jest odrzucane przez większość 2/3 głosów w Zgromadzeniu.
Budynki i lokalizacja
Obecnie sesje Zgromadzenia odbywają się w Gynmaju Pao w dzielnicy Zhongzheng, która jest siedzibą wielu instytucji państwowych.
Źródła i dalsza lektura
Więcej informacji można znaleźć w następujących artykułach encyklopedycznych: