1923

Rok 1923 to rok przestępny w kalendarzu gregoriańskim, w którym w wielu krajach świata miały miejsce przełomowe wydarzenia polityczne, gospodarcze i kulturalne. Był to okres intensywnych przemian po I wojnie światowej, w którym nowe państwa konsolidowały swoją pozycję, a starodawne imperia ulegały dalszemu rozpadowi.

Polityka i konflikty międzynarodowe

• W Polsce w styczniu odbyły się pierwsze wybory parlamentarne po odzyskaniu niepodległości w 1918 r., w wyniku których Józef Piłsudski objął urząd Naczelnika Państwa. W kwietniu Marsz na Warszawę dokonany przez wojsko ukazał się jako manifest wsparcia dla rządu.
• W Niemczech doszło do hiperinflacji, której apogeum nastąpiło we wrześniu, kiedy to 1 dolara amerykański kosztował ponad 4 000 000 marek (hiperinflacja). Rząd pod przewodnictwem Gustava Stresemanna wprowadził nową walutę – Rentenmarkę, co przyczyniło się do stabilizacji gospodarczej.
• Wspomniana w tym samym roku umowa londyńska ustanowiła niepodległość Irlandii, a 6 grudnia w Dublinie odbyło się pierwsze posiedzenie nowo powstałego Dáil Éireann.
• W Rosji Sowieckiej w wyniku walk wewnętrznych władze bolszewickie, pod przywództwem Włodzimierza Lenina, kontynuowały politykę Nowej Polityki Gospodarczej (NEP), starając się ustabilizować gospodarkę po wojnie domowej.

Wydarzenia społeczne i gospodarcze

W Polsce w 1923 r. zakończyła się tzw. kryzys gospodarczy 1923, związany z inflacją i trudnościami w spłacie reparacji wojennych. Rząd wprowadził reformę waluty – powstał polski złoty, który zastąpił markę polską.

W Europie Północnej i Zachodniej trwał proces rekonwalescencji po wielkiej wojnie: w Wielkiej Brytanii pierwsze transmisje radiowe w języku polskim zostały nadawane z BBC, a we Francji odbyły się pierwsze spotkania socjalistów w Lille.

Kultura i sztuka

• W Nowym Jorku otwarto słynną Galeria Guggenheima, poświęconą sztuce nowoczesnej.
• W Paryżu powstał Muzeum Sztuki Nowoczesnej, które stało się centrum dadaizmu i surrealizmu.
• W Polsce zamieszkał Witold Gombrowicz, a w tym samym roku powstał jego dramat „Ferdynand”, który zyskał uznanie krytyków.
• Na scenie filmu światowego po raz pierwszy pojawił się dźwięk (eksperymenty The Jazz Singer w USA), co zapoczątkowało erę kina dźwiękowego.

Nauka i technika

W dziedzinie fizyki Albert Einstein opublikował kolejny artykuł na temat kosmologii, a w Niemczech wprowadzono pierwsze komercyjne linie telefoniczne z automatycznym wyborem (telefon).

W Związku Radzieckim rozpoczęto budowę pierwszych zakładów przemysłowych w rejonie Uralu, co później przyczyniło się do rozwoju przemysłu zbrojeniowego.

Urodzeni w 1923 roku

• Józef Krakowski (27 stycznia) – polski poeta, tłumacz i laureat Nagrody Literackiej.
• Mikhail Gorbachev (2 marca) – przywódca ZSRR w latach 1985–1991, laureat Pokojowej Nagrody Nobla.
• Rosa Parks (4 lutego) – amerykańska działaczka na rzecz praw obywatelskich.
• Olga Kurylenko (24 sierpnia) – ukraińska aktorka filmowa.
• Yevgeny Zamyatin (2 listopada) – rosyjski pisarz, autor powieści Wehikuł czasu.

Zmarli w 1923 roku

• Winston Churchill (24 stycznia) – brytyjski polityk, premier Wielkiej Brytanii w czasie II wojny światowej.
• Franz Kafka (3 czerwca) – czeski pisarz, autor Procesu i Zamku.
• Eugene O'Neill (27 grudnia) – amerykański dramaturg, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury.

Dziedzictwo i pamięć

Rok 1923 jest często przywoływany w kontekście przełomów gospodarczych (hiperinflacja w Niemczech), zmian politycznych (powstanie Irlandii) oraz rozwoju kultury (narodziny nurtów artystycznych). Współczesne badania historyczne podkreślają, że wydarzenia tego roku przyczyniły się do kształtowania sytuacji międzynarodowej w latach 20. i 30. XX wieku.

Patrz także

1918, 1919, 1920, 1924, kryzys gospodarczy, Irlandia, Polska, Niemcy, ZSRR