de
de – skrót używany w różnych kontekstach, najczęściej kojarzony z językiem niemieckim (język niemiecki) oraz z kodem internetowym .de przypisanym Republice Federalnej Niemiec (Niemcy). W standardzie ISO 639‑1 de jest dwuliterowym identyfikatorem języka niemieckiego, a w systemie znaków domen internetowych jest to kod kraju (ccTLD) dla Niemiec.
Definicja i zakres
W encyklopediach i bazach danych de najczęściej odnosi się do:
- języka niemieckiego – jednego z najważniejszych języków indoeuropejskich, używanego jako język urzędowy w Niemczech, Austria, Szwajcarii oraz w kilku mniejszych państwach i regionach;
- kodu kraju .de w systemie nazw domen internetowych, przydzielonego właśnie Niemcom;
- kodowania ISO 639‑1
desłużącego do oznaczania języka w oprogramowaniu, dokumentach i systemach zarządzania treścią.
Etymologia
Skrót de pochodzi od pierwszych liter łacińskiej nazwy Deutsch („niemiecki”). W języku łacińskim, podobnie jak w wielu językach europejskich, używano formy Deutsch do określenia ludów germańskich oraz ich języka.
Klasyfikacja językowa
Język niemiecki należy do grupy języków germańskich, a dokładniej do podgrupy zachodniogermańskiej, razem z niderlandzkim, francuskim oraz językami skandynawskimi. Jest językiem indoeuropejskim, blisko spokrewnionym z niderlandzkim i afrykansem.
Historia
Historia języka niemieckiego sięga wczesnego średniowiecza. Pierwsze zachowane teksty w staroniemieckim pochodzą z VIII wieku. W 1517 roku reformacja Marcina Lutra przyczyniła się do standaryzacji języka dzięki tłumaczeniom Biblii. W XIX wieku, w wyniku prac językoznawców takich jak Jacob Grimm i Wilhelm von Humboldt, opracowano nowoczesną ortografię, a w 1996 roku wprowadzono reformę ortograficzną, której ostateczną wersję przyjęto w 2006 roku.
Rozmieszczenie geograficzne i liczba użytkowników
Język niemiecki jest używany jako język ojczysty przez około 100 milionów ludzi, a łącznie z osobami posługującymi się nim jako drugim językiem liczba ta przekracza 150 milionów. Najwięcej użytkowników mieszka w:
- Niemczech – ponad 80 % populacji kraju posługuje się językiem niemieckim jako językiem ojczystym;
- Austria – język urzędowy i dominujący w całym kraju;
- Szwajcarii – jeden z czterech języków urzędowych, używany głównie w częściach niemieckojęzycznych;
- regiony włoskie (Południowy Tyrol) oraz francuskie (Alzacja), a także mniejsze mniejszości w Belgia i Luksemburgu;
- społeczności emigracyjne w USA, Kanadzie, Argentynie i Australia.
Dialekty i warianty regionalne
W obrębie języka niemieckiego wyróżnia się wiele dialektów, które można podzielić na dwie główne grupy:
- Dialekty dolnoniemieckie (Niedermanlandisch) – używane w północnych i niskich partiach kraju;
- Dialekty górnoniemieckie (Oberdeutsch) – obejmujące dialekty bawarskie, alpejskie i szwajcarskie.
Standardowy język niemiecki (Hochdeutsch) wywodzi się głównie z dialektów górnoniemieckich i jest używany w mediach, edukacji i administracji.
System pisma i ortografia
Język niemiecki posługuje się alfabetem łacińskim z dodatkowymi znakami:
- Umlauty –
ä, ö, ü; - Litera
ß(Eszett lub „szeczett”), używana zamiast podwójnegossw niektórych pozycjach.
Ortografia niemiecka jest regulowana przez reformę ortograficzną z 1996 roku, a najnowsze zmiany wprowadzono w 2006 roku.
Gramatyka – skrócony opis
Język niemiecki charakteryzuje się:
- czterema przypadkami gramatycznymi: mianownik, dopełniacz, celownik, biernik;
- rodzajem gramatycznym (rodzaj męski, żeński i nijaki);
- trzema rodzajami czasowników (regularne, nieregularne, modalne) oraz rozbudowanym systemem trybów i aspektów;
- pozycją czasownika w zdaniu głównym (drugie miejsce) oraz w zdaniach podrzędnych (na końcu).
Literatura
Do najważniejszych dzieł literatury niemieckojęzycznej zalicza się:
- Johann Wolfgang von Goethe – „Faust”;
- Friedrich Schiller – „Straconica”;
- Thomas Mann – „Buddenbrookowie”;
- Franz Kafka – „Proces”.
Status prawny i oficjalny
Język niemiecki jest językiem urzędowym w następujących państwach i jednostkach:
- Republika Federalna Niemiec – jedyny język urzędowy;
- Republika Austriacka – jedyny język urzędowy;
- Szwajcaria – jeden z czterech języków urzędowych;
- Liechtenstein – jedyny język urzędowy;
- Luksemburg – język współurzędowy obok francuskiego i luksemburskiego;
- Belgia – język urzędowy w regionie niemieckojęzycznym.
Poza tym język niemiecki jest jednym z oficjalnych języków Unii Europejskiej (UE) oraz jedną z językowych jednostek UNESCO.
Inne zastosowania oznaczenia de
W technologii informacyjnej kod de występuje m.in. w:
- Systemie kodów ISO 639‑1 – dwuliterowy identyfikator języka.
- Domenie najwyższego poziomu .de – najpopularniejsza krajowa domena internetowa, używana przez miliony witryn w Niemczech.
- Metadanych językowych w plikach HTML i XML (np.
<html lang="de">).
Powiązane tematy
Więcej informacji można znaleźć w następujących artykułach:
Bibliografia
- H. Paul, Grammatik der deutschen Sprache, 5. Auflage, Berlin 2015.
- J. Egger, Die Geschichte der deutschen Sprache, München 2012.
- International Organization for Standardization, ISO 639‑1:2002, Genewa 2002.
- Internet World Stats, Statystyki Internetowe, dostęp 2026‑07‑08.