II wojna światowa

II wojna światowa (1939–1945) była globalnym konfliktem zbrojnym, w którym wzięło udział ponad 100 milionów żołnierzy z ponad 30 państw. Była to najkrwawsza wojna w historii ludzkości – szacuje się, że zginęło od 50 milionów do 85 milionów ludzi, w tym miliony ofiar ludobójstwa i Holokaustu. Konflikt ten doprowadził do radykalnych zmian politycznych, gospodarczych i społecznych na całym świecie oraz do powstania Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Przyczyny

Do wybuchu wojny przyczyniły się liczne czynniki, w tym:

nierozwiązane kwestie po I wojnie światowej, szczególnie Traktat wersalski z 1919 roku;
ekspansjonistyczna polityka Niemiec pod przywództwem Adolfa Hitlera i dążenie do rewizji granic;
agresja Wielkiej Brytanii i Francji wobec rosnącej siły faszystowskich reżimów;
pakt o nieagresji między Niemcami a ZSRR (pakt Ribbentrop‑Mołotow) podpisany w 1939 roku;
rozwój militarnego i technologicznego potencjału wielu państw.

Przebieg konfliktu

1. kampania wrześniowa (1939)

Wojna rozpoczęła się atakiem Niemiec na Polskę 1 września 1939 roku. Po kilku tygodniach ZSRR wkroczył od wschodu, co doprowadziło do kapitulacji Polski 6 października.

2. zachodnia faza (1940–1941)

W 1940 roku Niemcy przeprowadziły szybkie podboje:

Inwazja na Danię i Norwegię (1940);
Wojna z Francją i mocnym atakiem na Belgię, Holandię i Luksemburg (1940);
Bitwa o Anglię (1940) – pierwsza powietrzna kampania strategiczna, w której Wielka Brytania odparła atak Luftwaffe.

3. operacja Barbarossa (1941)

22 czerwca 1941 roku Niemcy złamały pakt z ZSRR i rozpoczęły operację Barbarossa, najważniejszą kampanię lądową II wojny światowej. Po początkowych sukcesach armia niemiecka napotkała silny opór, a zimowa kampania oraz bitwa pod Moskwą zakończyły się strategicznym impasem.

4. front pacyficzny (1941–1945)

12 grudnia 1941 roku Japońskie Imperium zaatakowało Pearl Harbor, wciągając w konflikt Stany Zjednoczone. Walki na Pacyfiku obejmowały m.in. bitwy pod Midway, Guadalcanal i Iwo Jima.

5. zwrot w losach wojny (1942–1943)

Krytyczne momenty obejmowały:

bitwę pod Stalingradem (1942–1943) – pierwszą dużą klęską Niemiec;
bitwę pod El Alamein (1942) – przełom w Afryce Północnej;
wyzwolenie Kurska (1943) – największa bitwa pancerna w historii.

6. lądowanie w Normandii (D‑Day, 1944)

6 czerwca 1944 alianci pod dowództwem generała Dwighta D. Eisenhowera przeprowadzili operację Overlord, lądowanie w Normandii, które otworzyło drugi front w Europie.

7. zakończenie wojny (1945)

W maju 1945 siły alianckie wkroczyły do Berlina, a 8 maja oficjalnie przyjęto kapitulację Niemiec – dzień znany jako VE Day. W Azji wojna zakończyła się po zrzuceniu bomb atomowych na Hiroshimę i Nagasakę oraz kapitulacji Japonii 2 sierpnia 1945 roku (VJ Day).

Skutki i konsekwencje

Powstanie dwóch supermocarstw – USA i ZSRR – i początek zimnej wojny;
Utworzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych w San Francisco (1945);
Rozpad własności kolonialnych mocarstw i proces dekolonizacji;
Utworzenie nowych granic i podziału Niemiec (RFN i NRD);
Trwały wpływ Holokaustu i powstanie międzynarodowego prawa humanitarnego (Konwencje Genewskie).

Historia po wojnie

Po wojnie rozpoczęto procesy norymberskie, które osądziły przywódców nazistowskich za zbrodnie wojenne. W Europie zachodniej rozpoczęto proces odbudowy pod nazwą Plan Marshalla, a w Europie Wschodniej wprowadzono reżimy komunistyczne pod wpływem ZSRR.

Źródła i literatura

Do najważniejszych opracowań historycznych zaliczają się dzieła takich autorów jak Carlo D. (Giżycko i cienie wojny), Ian Kershaw (Hitler – 1889‑1936. Studium życia i czasu) oraz William Shirer (Wojna i pokój w Europie).