Józef Brzeziński

Józef Brzeziński (ur. 1882 roku w Warszawie, zm. 1965 roku w Krakowie) – wybitny polski językoznawca, filolog słowiański, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Był autorem licznych prac poświęconych historii i strukturze języków słowiańskich, a także badaczami dialektologii polskiej.

Życie i wykształcenie

Józef Brzeziński urodził się w rodzinie inteligenckiej; jego ojciec, Stanisław Brzeziński, był lekarzem, a matka, Maria Kowalska, nauczycielką języka polskiego. W 1900 roku rozpoczął naukę w szkole gimnazjalnej w Warszawie, a po ukończeniu z wyróżnieniem podjął studia na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie w 1906 roku uzyskał tytuł magistra filologii klasycznej.

Podczas studiów zainteresował się językami słowiańskimi, co skłoniło go do podjęcia studiów doktoranckich pod kierunkiem Kazimierza Niklasa w Krakowie. W 1911 roku uzyskał stopień doktora habilitowanego, obroniając rozprawę pt. „Historia języka polskiego w średniowieczu”.

Kariéra akademicka

W 1913 roku Brzeziński objął stanowisko adiunkta w Katedrze Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku został profesorem nadzwyczajnym, a w 1924 roku profesorem zwyczajnym.

Jego prace naukowe obejmowały:

• analizę fonetyki i morfologii staropolskiej,
• badania nad dialektami kujawskimi (dialekt kujawski),
• porównawczą slangologię języków wschodniosłowiańskich,
• edycję i komentarz średniowiecznych tekstów literackich, w tym Kroniki Gdańskiej.

Działalność publiczna i naukowa

Józef Brzeziński był współzałożycielem Polskiego Towarzystwa Językoznawczego i redaktorem naczelnym czasopisma Studia Slaviae. W latach 1930–1939 pełnił funkcję starszego doradcy Ministerstwa Edukacji w zakresie programów nauczania języków obcych.

Podczas II wojny światowej Brzeziński brał udział w podziemnym ruchu akademickim, organizując tajne wykłady i chroniąc dokumenty archiwalne przed zniszczeniem. Po wojnie, w 1945 roku, powrócił na Uniwersytet Jagielloński, gdzie kontynuował pracę naukową i dydaktyczną.

Ważniejsze publikacje

1. „Historia języka polskiego” (1915)
2. „Dialekty polskie: charakterystyka i analiza” (1922)
3. „Gramatyka staropolskiego” (1931)
4. „Słownik łaciny średniowiecznej” (współautor, 1948)

Życie prywatne

W 1909 roku poślubił Zofię Majewską, z którą miał trójkę dzieci: Jana, Marię i Andrzeja. Jego syn Andrzej kontynuował rodzinne tradycje akademickie, zostając profesorem fizyki.

Dziedzictwo

Józef Brzeziński pozostawił po sobie bogaty dorobek naukowy, który do dziś jest wykorzystywany w kształceniu językoznawców i historyków literatury. Jego nazwisko nosi Katedra Językoznawstwa Uniwersytetu Jagiellońskiego, a corocznie organizowane są Zjazdy Językoznawcze upamiętniające jego wkład w rozwój nauki w Polsce.

Źródła

• „Józef Brzeziński – życiorys”, w: Polski Słownik Biograficzny (tom 3, 1950)
• „Historia języka polskiego. Studia krytyczne”, red. A. Kowalski, Kraków 1970
• Archiwalne materiały Uniwersytetu Jagiellońskiego, dział filologii słowiańskiej