Mileva Marić

Mileva Marić (ur. 1875 roku w Rumi, Serbii; zm. 1948 roku w Zurychu) była wybitną serbską fizyczką i matematyczką, a także pierwszą żoną Alberta Einsteina. Jej życie i praca naukowa od lat budzą zainteresowanie historyków nauki, zwłaszcza w kontekście wkładu w rozwój teorii względności.

Wczesne lata i edukacja

Milewa Marić urodziła się w zamożnej rodzinie o tradycjach akademickich. Ojciec, Mihajlo Marić, był inżynierem, a matka, Milica Marić, dbała o edukację dzieci. Już w młodości przejawiała talent matematyczny, co zaowocowało przyjęciem do gimnazjum w Rumi oraz później do gimnazjum w Zagrzebiu, gdzie ukończyła studia z wyróżnieniem.

W 1896 roku przeniosła się do Zurychu, aby podjąć studia na Eidgenössische Technische Hochschule (ETH) w Zurychu. Była pierwszą kobietą spośród stu studentów przyjętych na wydział fizyki i matematyki. W ETH poznała m.in. Heinricha Roberta Brucka i Hermanna Minkowskiego, którzy mieli istotny wpływ na jej rozwój naukowy.

Spotkanie z Albertem Einsteinem

W 1900 roku w ETH poznała Alberta Einsteina. Początkowo współpracowali przy zadaniach laboratoryjnych, a ich wspólna pasja do fizyki doprowadziła do powstania głębokiej relacji osobistej i intelektualnej. W 1901 roku przeniosły się razem do Berno, gdzie Einstein podjął pracę w Urzędzie Patentowym.

Kariera naukowa i współpraca

Mileva prowadziła własne badania z zakresu termodynamiki oraz teorii pola elektrycznego. Współautorstwo kilku publikacji z Einsteinem, w tym referatu „Zur Dynamik bewegter Körper” (1905) – znanego dziś jako „artykuł 1905” – jest przedmiotem dyskusji wśród historyków nauki. Niektóre rękopisy wskazują, że Milewa mogła wnosić znaczące korekty i pomysły, choć formalnie nie była wymieniona jako współautorka.

Życie prywatne

Para wzięła ślub w 1903 roku i wkrótce potem urodziły się im dwoje dzieci: Hans Albert Einstein (1904) i Eduard Einstein (1910). Rozwód nastąpił w 1919 roku, po czym Mileva wróciła do Zurychu, gdzie kontynuowała niewielkie badania naukowe i zajmowała się wychowaniem synów.

Śmierć i dziedzictwo

Mileva Marić zmarła w 1948 roku w Zurychu, w samotności i względnym ubóstwie. Dopiero po jej śmierci, dzięki pracom biografów i badaczy historii nauki, jej postać zaczęła być doceniana. W 2020 roku na jej cześć otwarto stypendium naukowe w ETH Zurich, przeznaczone dla wybitnych kobiet studiujących fizykę i matematykę.

Bibliografia

• J. K. Petrovic, Mileva Marić – życie i twórczość, Wydawnictwo Naukowe Serbia, 2005.
• E. R. Stachel, Einstein and the History of the ‘Einstein-Mileva’ Controversy, Przegląd Historyczny, 2012.
• S. Loch, Women in Physics: The Forgotten Pioneers, Wydawnictwo Oxford University, 2018.