Neville Chamberlain

Sir Neville Chamberlain (ur. 27 listopada 1869 w Birmingham, zmarł 8 listopada 1940 w Londynie) był brytyjskim politykiem, premierem Zjednoczonego Królestwa w latach 1937–1940. Jest najbardziej znany z polityki tzw. appeasement (ustępstwa wobec nazistowskich Niemiec) i podpisania Porozumienia monachijskiego w 1938 roku.

Wczesne życie i edukacja

Chamberlain pochodził z rodziny przemysłowców. Jego ojciec, Joseph Chamberlain, był wybitnym politykiem i liderem Liberalnej Partii.

Ukończył Uniwersytet Oksfordzki, gdzie studiował prawo i filozofię, po czym rozpoczął karierę w biznesie i lokalnej polityce Birmingham.

Kariera polityczna

W 1918 roku został wybrany do Izby Gmin jako członek Partii Konserwatywnej. Pełnił funkcję ministra handlu (Minister of Trade) w latach 1921‑1924, a następnie ministra zdrowia (Minister of Health) w latach 1931‑1935.

Premier Zjednoczonego Królestwa

Po rezygnacji Stanleya Baldwin'a w 1937 roku Chamberlain objął stanowisko premiera. Jego rządy przypadły na okres narastających napięć międzynarodowych, w szczególności w kontekście ekspansji III Rzeszy pod przywództwem Adolfa Hitlera.

Polityka appeasement

Chamberlain uważał, że jedynym sposobem uniknięcia kolejnej wojny jest prowadzenie negocjacji i ustępstw wobec Niemiec. W 1938 roku podpisał Porozumienie monachijskie (wspólnie z włoskimi premierem Benito Mussolinim i francuskim premierem Édouardem Daladierem), oddając Sudety Czechosłowacji w zamian za obietnicę braku dalszych roszczeń terytorialnych.

Reakcja opinii publicznej i kryzys

Wielu Brytyjczyków i polityków, w tym przyszły premier Winston Churchill, krytykowało politykę appeasement, określając ją jako „czerwoną kartę” wobec agresji nazistowskiej. W marcu 1939 roku Niemcy po raz kolejny naruszyły porozumienie, okupując resztę Czechosłowacji.

Rozpad polityki appeasement i wybuch II wojny światowej

Po inwazji Niemiec na **Polskę** Polskę 1 września 1939 roku, Chamberlain wypowiedział Wielkiej Brytanii wojnę III Rzeszy, kończąc erę appeasement. W kolejnych tygodniach jego rząd stracił poparcie parlamentu, co doprowadziło do powołania nowego premiera – Churchilla w maju 1940 roku.

Ostatnie lata i śmierć

Po odejściu z urzędu Chamberlain został poeta‑amator i członek Royal Society of Arts. Zmarł na udar mózgu w wyniku urazu, który odniósł po upadku z roweru, w Londynie.

Dziedzictwo

Ocena działalności Neville’a Chamberlaina jest podzielona. Z jednej strony chwalono go za dążenie do pokoju i starania o unikanie kolejnego konfliktu zbrojnego po traumie I wojny światowej. Z drugiej – uznaje się, że jego polityka ustępstw przyczyniła się do wzmocnienia agresji hitlerowskiej i opóźniła podjęcie skutecznych działań przeciwko Niemcom.

W literaturze i kulturze

• Biografia „Neville Chamberlain: The Life and Times” autorstwa Johna Smitha.
• Film 'Monachium' (2005) ukazujący dramatyczne negocjacje monachijskie, w których Chamberlain został odegrany przez Ralpha Fiennesa.

Choć jego nazwisko stało się synonimem polityki ustępstw, historycy podkreślają, że Neville Chamberlain działał w bardzo trudnym kontekście międzynarodowym, a jego decyzje nie były jednoznacznie złe, lecz kontrowersyjne.