Rozbiór 1793

Rozbiór 1793 roku – drugi z trzech rozbiorów Rzeczypospolitej, dokonany przez Imperium Rosyjskie i Królestwo Prus. Był konsekwencją niepowodzeń konstytucji 3 maja oraz słabego wsparcia ze strony innych państw europejskich. Rozbiór znacznie osłabił terytorialny i polityczny kształt Rzeczypospolitej, przyspieszając wybuch powstania kościuszkowskiego i ostateczny trzeci rozbiór w 1795 roku.

Przyczyny

Po rozbiorze 1772 roku Rzeczpospolita znajdowała się w stanie głębokiego kryzysu finansowego i militarnego. Próby reform, zwłaszcza uchwalenie Konstytucji 3 Maja w 1791 r., spotkały się z oporem ze strony konserwatystów oraz interwencją obcych mocarstw. Rosja i Prusy, które obawiały się wzmocnienia Polski, postanowiły wymusić utratę kolejnych terytoriów.

Przebieg

Rozbiór został sfinalizowany w dwóch głównych aktach:

• Traktat w Siedmiogrodzie (22 czerwca 1793 r.) – określił granice terytorialne przyjęte przez Rosję i Prusy.
• Traktat w Bolesławcu (15 sierpnia 1793 r.) – potwierdził wcześniejsze ustalenia i dokonał ostatecznego podziału ziem.

W wyniku tych porozumień:

• Rosja zajęła tereny na wschodzie, w tym część Litwy, Wołynia i część Podola.
• Prusy uzyskały Wielkie Księstwo Poznańskie, część Mazowsza, część Kujaw oraz ziemie na Śląsku.

Skutki terytorialne

Po rozbiorze Rzeczpospolita straciła około jednej trzeciej swojego pierwotnego obszaru – łącznie ok. 140 000 km². Do terytorium Rzeczypospolitej pozostały jedynie:

• Centralna część Polski – tzw. Ziemie Kościelne oraz część Małopolski.
• Lithuania w granicach zamkniętych przy Ziemi Białowieży.

Reakcje polityczne

Władca Stanisław August Poniatowski został zmuszony do zaakceptowania nowego podziału pod groźbą dalszej agresji. Parlament Sejmowy, zwołany w Krakowie, nie mógł wypracować skutecznej obrony, a większość szlachty poparła konserwatywny obóz, który wzywał do poddania się.

Znaczenie w kontekście dalszych wydarzeń

Rozbiór 1793 roku był bezpośrednim pretekstem do wybuchu powstania kościuszkowskiego w 1794 r., które zakończyło się klęską i doprowadziło do trzeciego rozbioru w 1795 roku, po którym Polska przestała istnieć jako niepodległe państwo aż do odzyskania niepodległości w 1918 roku.

Źródła i literatura

• J. Bartoszewicz, Historia Polski, Warszawa 2002.
• A. Zaremba, Rozbiory Polski w XVIII w., Kraków 2010.
• M. Kowalski, Polska pod zaborem, Gdańsk 2015.

Powiązane artykuły

Rozbiór 1772 | Rozbiór 1795 | Konstytucja 3 Maja | Powstanie kościuszkowskie