Sergej Diaghilew

Sergej Pavlovič Diaghilew (ur. 1872 w Sankt Petersburg, zm. 1929 w Vila) – rosyjski impresario, kurator, kompozytor, krytyk sztuki oraz założyciel i dyrektor słynnego baletu Ballets Russes. Jego działalność znacząco wpłynęła na rozwój sztuki scenicznej, muzyki, baletu i sztuk plastycznych w pierwszej połowie XX wieku.

Wczesne lata i wykształcenie

Sergej Diaghilew pochodził z zamożnej rodziny kupieckiej. Po ukończeniu gimnazjum rozpoczął studia na Kolegium Ekonomicznym w Sankt Petersburg, lecz szybko zrezygnował, kierując się pasją do sztuki. W latach 1890‑1892 odbył podróż po Europie, podczas której zapoznał się z dziełami impresjonistów i symbolistów.

Kariera krytyka i kuratora

W 1902 Diaghilew stał się współzałożycielem Stowarzyszenia Muzeów Sztuki Rosyjskiej (Mir Iskusstva) i współpracował z takimi postaciami jak:

Władimir Kandinsky
Wassily Kandinsky
Młoda Rosja – grupa twórców awangardowych

Jego krytyczne teksty publikowano w czasopismach „Mir Iskusstva” oraz „Nowy Świat”.

Założenie Ballets Russes

W 1909 Diaghilew, chłonąc sukces wystawy Rosyjskie Wydarzenia Artystyczne w Paryżu, założył własny teatr taneczny – Ballets Russes. Pierwszy sezon wystawowy odbył się w Paryskie Saal Bateau Lavoir i obejmował dzieła takich artystów:

Igor Strawiński – kompozytor (np. „Pirożek” i „Święto wiosny”)
Pablo Picasso – projekt scenografii i kostiumów
Wasilij Kandinsky – scenografia
Nikolai Ung – choreografia

Okres rozkwitu (1910‑1924)

W kolejnych latach Ballets Russes stał się siedliskiem najważniejszych innowacji scenicznych:

„Święto wiosny” (1913) – premiera muzyki Strawińskiego, choreografii Wasilija Kandinskiego i scenografii Léona Bac. Występ wywołał skandal, ale jednocześnie zdefiniował współczesny balet.
„Petruczka” (1911) – muzyka Strawińskiego, scenografia Picassa, choreografia Michała Barysznikowa (jako młodego tancerza)
„Lacrimosa” (1920) – współpraca z Kazimierzem Sarosiem i kompozytorami takimi jak Ruth Proctor.

Diaghilew był znany z tego, że łączył w swoich przedstawieniach sztuki wizualne, muzykę i taniec, tworząc jednocześnie nową formę sztuki gesamtkunstwerk.

Współpraca z wybitnymi artystami

Podczas swojego życia Diaghilew współpracował z wieloma wybitnymi twórcami:

Igor Strawiński – kompozytor, autor m.in. „Święta wiosny” i „Pirożka”
Claude Debussy – kompozytor „Peleus i Tetys” (premiera w Londynie)
Jean Cochin – scenograf i kostiumograf
Pablo Picasso – projekt scenografii i kostiumów („Pirożek”)
Sergej Eisenstein – filmowiec, którego wczesne doświadczenia sceniczne były powiązane z Ballets Russes

Ostatnie lata i śmierć

Pod koniec lat 1920‑1924 Ballets Russes rozpoczął tournée po Stanach Zjednoczonych, a następnie powrócił do Europy. W 1925 Diaghilew przeniósł się do Wilanowa pod nazwą "Villa". Pomimo sukcesów, ostatnie lata były naznaczone problemami zdrowotnymi i finansowymi.

Sergej Diaghilew zmarł w 1929 roku w Vila (Grecja). Jego szczątki zostały przeniesione do Cmentarza Mytki w Paryżu.

Dziedzictwo

Diaghilew pozostawił po sobie trwały wpływ na balet i sztuki sceniczne. Jego innowacyjne połączenie muzyki, tańca i sztuk plastycznych stało się inspiracją dla kolejnych pokoleń choreografów, kompozytorów i projektantów. Współczesne firmy baletowe, takie jak Ballet National de Paris i Royal Ballet, regularnie powracają do repertuaru Diaghilewa, a jego imię nosi wiele instytucji edukacyjnych oraz festiwali, np. Festiwal Diaghilew.

Bibliografia

Diaghilew, Sergej. Memoires d'un créateur. (wyd. Paryż, 1932)
Richards, John. Serge Diaghilev and the Ballets Russes. (wyd. Londyn, 1990)
Brown, David. The Art of Diaghilev. (wyd. Nowy Jork, 2005)