ve

ve – kod językowy w standardzie ISO 639‑1, oznaczający język tshivenda, znany również jako Venda. Jest to język bantu używany głównie w Południowej Afryce oraz w północno-wschodniej części Zimbabwe.

Klasyfikacja językowa

Język tshivenda należy do rodziny języków bantu, w ramach podrodziny nguni. Jego najbliższymi krewnymi są języki Xitsonga i Ndebele.

Geograficzny zakres użycia

Głównie w prowincji Gauteng oraz w prowincjach Limpopo i KwaZulu‑Natal w Południowej Afryce.
Na pograniczu Zimbabwe, szczególnie w prowincji Matabeleland North.

Liczba użytkowników

Według spisu ludności z 2011 roku w Południowej Afryce, język tshivenda jest językiem macierzystym dla około 1,2 mln osób. W Zimbabwe używa go dodatkowo około 100 tys. osób.

System pisma

Język tshivenda jest zapisywany alfabetem łacińskim, wprowadzonym w XIX wieku przez misjonarzy protestanckich. Znaki diakrytyczne obejmują:

ć, ɠ, ḽ, ṱ – znaki oznaczające dźwięki charakterystyczne dla fonetyki bantu.

Dialekty i odmiany

W ramach tshivenda wyróżnia się kilka dialektów:

South Venda – używany w prowincji Limpopo.
North Venda – występujący w północnych regionach Zimbabwe.

Historia i rozwój

Język tshivenda posiada długą tradycję ustną. Pierwsze opracowania pisemne pojawiły się w drugiej połowie XIX wieku, gdy misjonarz James Stephenson Rain przygotował pierwszy słownik i gramatykę w 1866 roku. W 1900 roku nastąpiło wydanie Biblii w tshivenda, co przyczyniło się do standaryzacji pisma.

Współczesny status

W Południowej Afryce tshivenda jest jednym z jedenastu języków urzędowych, uznanych w Konstytucji z 1996 roku. W Zimbabwe język ten nie ma statusu oficjalnego, ale jest chroniony jako język mniejszościowy.

Literatura i media

W języku tshivenda powstała bogata literatura oralna – baśnie, pieśni i poezja. Od lat 1990 prowadzone są wydawnictwa drukujące książki, czasopisma oraz podręczniki szkolne. W mediach radiowych istnieją stacje nadawcze w języku tshivenda, m.in. Radio Venda.

Przykładowe zwroty

    • U bvela – Dzień dobry
    • Ni khou takala – Dziękuję
    • Thavhila – Do zobaczenia