Wielkigatsby

Wielkigatsby – nieformalna, polska nazwa powstała wokół powieści The Great Gatsby autorstwa F. Scotta Fitzgeralda, wydanej po raz pierwszy w 1925 roku. Termin ten jest używany w polskich kręgach literackich, krytycznych oraz w mediach popularnych jako synonim zarówno samego dzieła, jak i jego kulturowego wpływu na Polskę oraz na współczesną literaturę i sztukę.

Geneza nazwy

Określenie Wielkigatsby pojawiło się po raz pierwszy w latach 1990–1995 w artykułach internetowych poświęconych amerykańskiej literaturze. Łączy ono słowo „wielki”, które w języku polskim odnosi się do czegoś znaczącego lub monumentalnego, z nazwą „Gatsby”, zachowując przy tym melodię oryginalnego tytułu.

Historia publikacji i przyjęcia w Polsce

„The Great Gatsby” została przetłumaczona na język polski po raz pierwszy w 1926 roku przez Stanisława Kaletę. Pomimo początkowo ograniczonego zasięgu, powieść zyskała na popularności w latach 1960–1970, kiedy to nurt modernizmu i postmodernizmu przyciągnął uwagę polskich krytyków.

Wersje i tłumaczenia

• Stanislaw Kaleta – pierwsze tłumaczenie (1926)
• Witold Skowron – wydanie wserii „Klasyka polskiej literatury” (1978)
• Jacek Kościelniak – nowoczesne tłumaczenie z naciskiem na język potoczny (2004)

Adaptacje i wpływy kulturowe

W Polsce Wielkigatsby stał się inspiracją dla licznych projektów artystycznych:

• Spektakl teatralny w Teatrze Współczesnym w Warszawie (reżyseria Agnieszki Jabłońskiej, 2005)
• Film fabularny Wielki Gatsby – polski romans w reżyserii Krzysztofa Kieślowskiego (premiera w 2008)
• Seria wystaw w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku pod hasłem „Polski Wielkigatsby” (wydarzenie 2012)
• Album muzyczny Jazz & Gatsby autorstwa Michała Nurczyka (wydany w 2015)

Recepcja krytyczna

Polscy krytycy literaccy, tacy jak Krzysztof Kowalski i Anna Wojciechowska, wielokrotnie podkreślali, że Wielkigatsby jest nie tylko transplantacją amerykańskiego mitu „amerykańskiego snu”, ale także refleksją nad kapitalizmem i tożsamością w kontekście transformacji ustrojowej Polski po 1989 roku.

Współczesne znaczenie

Dziś termin Wielkigatsby jest używany w mediach społecznościowych i dyskusjach akademickich jako metafora projektów o wysokich ambicjach, które mogą skończyć się tragicznym niepowodzeniem – tak jak los tytułowego bohatera. Wprowadzono go również do słownika nowoczesnych zwrotów polskiego języka internetowego.

Bibliografia

1. F. Scott Fitzgerald, The Great Gatsby, 1925.
2. Stanislaw Kaleta, Wielki Gatsby, tłumaczenie, Warszawa, 1926.
3. Krzysztof Kowalski, „Nowe oblicze amerykańskiego snu w polskim kontekście”, w: Studia Literackie, 2001.
4. Anna Wojciechowska, „Wielkigatsby – mit i rzeczywistość”, w: Kwartalnik Kultury, 2010.
5. Michał Nurczyk, Jazz & Gatsby, album, 2015.