1915

Rok 1915 był jednym z najważniejszych lat pierwszej I wojny światowej. Wydarzenia tego okresu wywarły długotrwały wpływ na politykę, gospodarkę, kulturę oraz naukę na całym świecie.

Polityka i konflikty zbrojne

W 1914 wybuchła I wojna światowa, a w 1915 roku konflikt przybrał jeszcze bardziej globalny charakter.

• Front zachodni – Bitwa pod Ypres (druga) (kwiecień‑maj) była pierwszym większym użyciem broni chemicznej (gazy musztardowe) na Belgię.
• Front wschodni – Rosyjska Armia rozpoczęła ofensywę pod Gorlice‑Tarnów (maj‑czerwiec), co doprowadziło do poważnego przełamania linii austro-węgierskich.
• Front bałkański – W październiku doszło do kapitulacji serbskich sił po długotrwałym oblężeniu miasta Monastir (obecnie Bitola).
• Front bliski – Kampania w Gallipolu (kwiecień‑grudzień) zakończyła się niepowodzeniem sił alianckich, co utrzymało Imperium Osmańskie w kontroli strategicznego przesmyku.
• Wojna podmorska – W grudniu doszło do zatopienia brytyjskiego pancernika HMS Afternoon w bitwie pod Jutlandią, co zmieniło równowagę morską w Morzu Północnym.

Wydarzenia polityczne

• 15 marca – Armenia ogłosiła przyjęcie decyzji o przystąpieniu do Ententy, co doprowadziło do dalszej eskalacji konfliktu z Imperium Osmańskim.
• 24 kwietnia – Rozpoczęcie masakry ludności armeńskiej w Imperium Osmańskim, uznawanej później za ludobójstwo.
• 7 maja – Zjednoczone Królestwo i Francja podpisały Traktat w Luxemburgu, w którym zobowiązały się do otwarcia drugiego frontu przeciwko Niemcom.
• 31 sierpnia – W Stanach Zjednoczonych prezydent Woodrow WilsonFourteen Points, program pokojowy po zakończeniu wojny (choć pełne przyjęcie nastąpiło dopiero w 1918 roku).

Nauka i technika

• W czerwcu Albert EinsteinAnnalen der Physik artykuł „Ogólna teoria względności”, w którym przedstawił równania pola grawitacyjnego.
• W październiku w Stanach Zjednoczonych otwarto Fabrykę Forda w Detroit, co przyspieszyło masową produkcję samochodów dzięki zastosowaniu linii montażowej.
• 5 listopada – Angielski chemik Frederick Sanger

Kultura i sztuka

• 1 marca – Premiera filmu Narodziny narodu w reżyserii D. W. Griffitha, jednego z pierwszych wielkich dzieł kina epickiego.
• 7 maja – Opublikowanie powieści Życie w kraju cieni autorstwa wymiarowego rosyjskiego pisarza Anatolija Romanowa.
• 30 sierpnia – Premiera baletu Parias w Paryżu, choreografii Sergeja Diaghileva.

Urodzenia

W roku 1915 urodziło się wielu wybitnych ludzi, m.in.:

• Luis Brunet (15 stycznia) – argentyński filozof i publicysta.
• Eddie Fitzgerald (20 marca) – amerykański aktor filmowy i teatralny.
• Hajime Kusanagi (9 lipca) – japoński fizyk, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie fizyki.
• Miriam Everett (24 października) – brytyjska poetka i feministka.

Śmierci

W 1915 zmarło również wiele znaczących postaci:

• Robert Saunders (13 lutego) – brytyjski admirał, uczestnik bitwy pod Jutlandią.
• Friedrich Ernst German (6 kwietnia) – niemiecki geniusz chemik, twórca pierwszych syntetycznych barwników.
• Sofia Keller (23 sierpnia) – szwajcarska malarka, przedstawicielka ekspresjonizmu.
• Mikhail Tolstoy (15 grudnia) – rosyjski dowódca wojskowy, uczestnik kampanii w Galicji.

Dziedzictwo roku 1915

Rok 1915 pozostawił po sobie trwałe ślady w historii ludzkości. Rozwój technologii wojennej, wprowadzenie broni chemicznej oraz postępy w fizyce teoretycznej przyczyniły się do zmian, które ukształtowały światową politykę i kulturę w kolejnych dekadach. Wydarzenia tego roku są często przywoływane w pracach historycznych jako punkt zwrotny w I wojnie światowej oraz w studiach nad konsekwencjami konfliktów globalnych.

Więcej informacji o kolejnych latach można znaleźć w artykułach 1916 oraz 1914.