Woodrow Wilson

Woodrow Wilson (ur. 28 grudnia 1856 w Staunton (Wirginia), zm. 3 lutego 1924 w Princeton (New Jersey)) – amerykański polityk, prawnik, profesor, który pełnił funkcję prezydenta Stanów Zjednoczonych w latach 1913–1921. Był pierwszym prezydentem, który wcześniej sprawował stanowisko akademickie – rektor Uniwersytetu Princeton. Jego kadencja przypadła na okres I wojny światowej oraz na początkową fazę tworzenia Ligi Narodów.

Wczesne lata i wykształcenie

Woodrow Wilson urodził się w zamożnej rodzinie planterów. Po ukończeniu szkoły podstawowej w rodzinnej Wirginii, w 1873 roku rozpoczął naukę w College of New Jersey (dzisiejszy Princeton University), gdzie uzyskał stopień Bachelor of Arts. Następnie studiował prawo na University of Virginia, ale w 1883 roku przeniósł się na Johns Hopkins University, gdzie uzyskał doktorat w dziedzinie prawa (Ph.D.) w 1886 roku.

Kariera akademicka

Po obronie doktoratu Wilson został wykładowcą w Syracuse University, a później w University of Chicago, gdzie opracował własną teorię demokracji, określaną współcześnie jako „przemiana polityczna”. W 1902 roku objął stanowisko dziekana Wydziału Prawa na Princeton, a w 1902 roku został mianowany rektorem tej uczelni – pierwszym wyborem spośród środowiska akademickiego.

Wstąpienie do polityki

Choć początkowo nie interesował się polityką partyjną, w 1910 roku Wilson poparł kandydaturę Demokratów na prezydenta i został nominowany jako ich kandydat na urząd prezydenta. Jego program, określany później jako „Nowa Wolność” (New Freedom), zakładał redukcję ekonomicznych monopoli oraz reformy społeczne.

Prezydentura (1913–1921)

Reformy wewnętrzne – wprowadzenie Federalnego Systemu Rezerwy (Federal Reserve Act, 1913), Federalnej Komisji Handlu (Federal Trade Commission Act) oraz ustawy o podatkach dochodowych (Revenue Act).
Polityka zagraniczna – początkowo zachowawcza, a po 1917 roku, po przystąpieniu USA do I wojny światowej, Wilson przyjął politykę „Making the World Safe for Democracy”.
4 Karty – w styczniu 1918 roku przed Kongresem przedstawił cztery propozycje reform międzynarodowych, które stały się podstawą powstania Ligi Narodów.
Traktat wersalski – Wilson był głównym architektem traktatu zakończonego w Paryżu w 1919 roku; jego inicjatywa przyczyniła się do powstania Ligi Narodów, choć Senat USA odrzucił ratyfikację.

Powódź zdrowotna i koniec urzędu

W 1919 roku, podczas publicznego wystąpienia w St. Louis, prezydent Wilson doznał udaru mózgu, który poważnie upośledził jego zdolności decyzyjne. Jego żona, Edith Wilson, przejęła wiele obowiązków urzędowych, co niektórzy historycy określają jako de facto „pierwszą kobietę prezydenta”. Wilson nie ubiegał się o trzecią kadencję i w 1921 roku ustąpił ze stanowiska.

Dziedzictwo i ocena historyczna

Woodrow Wilson pozostaje postacią kontrowersyjną. Z jednej strony jest uznawany za jednego z najważniejszych reformatorów wewnętrznych USA oraz za architekta idei międzynarodowej współpracy, które stały się fundamentem Organizacji Narodów Zjednoczonych. Z drugiej strony jego polityka wewnętrzna, zwłaszcza segregacja rasowa w federalnych urzędach oraz poparcie dla „Jim Crow” w południowych stanach, została szeroko skrytykowana.

Śmierć i pochówek

Woodrow Wilson zmarł w 1924 roku w domach rodzinnych w Princeton. Został pochowany na cmentarzu Nassau Hill Cemetery w Princeton.

Bibliografia

John Milton Cooper Jr., Woodrow Wilson: A Biography (2009)
Arthur S. Link, Wilson: The New Freedom (1947)
Stanley Karnow, War and Diplomacy: In the Matter of Woodrow Wilson (1995)