1921

Rok 1921 to rok przestępny w kalendarzu gregoriańskim, w którym wydarzyło się wiele istotnych zdarzeń politycznych, gospodarczych, kulturalnych i naukowych, kształtujących losy wielu państw oraz całego świata po zakończeniu I wojny światowej.

Polityka i wydarzenia międzynarodowe

13 stycznia – Traktat wersalski wchodzi w życie, co formalnie kończy I wojnę światową i ustanawia nowe granice w Europie.
9 lutego – powstaje Liga Narodów, organizacja mająca na celu utrzymanie pokoju międzynarodowego.
10 kwietnia – w Stanach Zjednoczonych prezydent Warren G. Harding ogłasza zasadę „America First”, podkreślając izolacjonistyczny kierunek polityki zagranicznej kraju.
12 maja – podpisano Traktat rzymski między Włochami a Jugosławią, regulujący sporne granice wzdłuż wybrzeża Adriatyku.
15 czerwca – w Rosji oraz na ziemiach byłego Imperium Rosyjskiego rozpoczęto proces sowietyzacji, w tym nacjonalizacji przemysłu i kolektywizacji rolnictwa.
24 sierpnia – w Polsce podpisano traktat pokojowy z Rosją Radziecką, zwany traktatem w Rzeszowie, co zakończyło wojnę polsko–radziecką (1919‑1921).
8 listopada – w Meksyku odbyło się Kongres Konstytucyjny, przyjęto nową konstytucję, której wpływ był widoczny w kolejnych latach.

Europa po I wojnie światowej

Po Traktacie wersalskim 1919 roku, Europa przechodziła głębokie przemiany terytorialne i polityczne:

Czechosłowacja i Jugosławia umocniły swoją niepodległość.
W Niemczech obowiązywała tzw. republika Weimarska, a w 1921 r. wprowadzono hiperinflację, co doprowadziło do poważnych kryzysów gospodarczych.
W Wielkiej Brytanii i Francji trwały dyskusje na temat reparacji wojennych oraz przyszłości Ligi Narodów.

Azja i Afryka

Styczeń – w Chinach, po rewolucji Xinhai, rząd Kuomintangu pod przywództwem Chianga Kai-sheka prowadził walkę z komunistami, co zwiastuje dalszy konflikt.
22 lutego – w Indiach nasiliły się ruchy niepodległościowe pod przewodnictwem Mahatmy Gandhiego.
1 października – w Egipcie ustanowiono Nowy Liry, co przyczyniło się do rozwoju ruchu narodowego w Afryce Północnej.

Wydarzenia kulturalne i naukowe

6 stycznia – w Nowym Jorku otwarto Carnegie Hall, jedną z najważniejszych scen muzycznych świata.
14 lutego – w Szwajcarii odbyły się pierwsze mistrzostwa świata w padlu, dyscyplinie sportowej będącej połączeniem tenisa i squashu.
1 marca – w Berlinie powstała Berlinale, międzynarodowy festiwal filmowy.
3 czerwca – w Londynie założono British Radiodyssey, pierwszą stację radiową nadawaną na falach krótkich.
1 września – w Paryżu otwarto pierwszą stałą galerię surrealistów, co przyczyniło się do rozkwitu ruchu artystycznego w latach dwudziestych.

Nauka i technika

W 1921 r. dokonano przełomowych odkryć i wdrożeń:

Alfred Nobel otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za badania nad promieniowaniem podczerwonym.
W Caltech opracowano pierwszą elektroniczną lampę próżniową, przyspieszając rozwój radia i telekomunikacji.
W ZSRR rozpoczęto eksperymenty z maszyną T-1, pierwszym prototypem radzieckiego silnika odrzutowego.
Urodził się w Paryżu Albert Einstein, który w tym roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki za wyjaśnienie efektu fotoelektrycznego (w rzeczywistości 1921 roku).

Ważne urodzenia

23 stycznia – John Ford, amerykański reżyser filmowy (zmarł 1973).
15 lutego – Jan Pawlik, polski poeta i tłumacz (zmarł 1998).
30 marca – Mao Zedong, chiński przywódca komunistyczny (zmarł 1976).
25 kwietnia – George VI, król Zjednoczonego Królestwa i Imperium Brytyjskiego (zmarł 1952).
12 czerwca – Katherine Johnson, amerykańska matematyczka i pionierka w NASA (zmarła 2020).
2 listopada – Igor Tarassov, rosyjski fizyk teoretyczny (zmarł 1990).

Ważne zgony

8 stycznia – Emily Dickinson, amerykańska poetka (ur. 1830).
14 lutego – Woodrow Wilson, prezydent Stanów Zjednoczonych (ur. 1856).
3 marca – Claude Monet, francuski impresjonista (ur. 1840).
27 kwietnia – Michał Bułgakov, rosyjski pisarz (ur. 1891).
15 sierpnia – Franz Liszt, węgierski kompozytor i pianista (ur. 1811).
19 grudnia – Oscar Wilde, irlandzki dramaturg i pisarz (ur. 1854).

Dziedzictwo

Rok 1921 był okresem przejściowym pomiędzy bezpośrednimi skutkami I wojny światowej a okresem wahań i napięć, które doprowadziły do Wielkiego Kryzysu w 1929 r. oraz ostatecznie do wybuchu II wojny światowej w 1939 r.

Wyróżniał się on dynamiką zmian granic, rozwijającą się międzynarodową współpracą (Liga Narodów) oraz intensywnym rozwojem kultury i nauki, które ukształtowały współczesny świat.