Menachem Begin

Menachem Begin (ur. 1913 w Polsce, zmarł 1992 w Jerozolimie) – izraelski polityk, generał, premier Państwa Izrael w latach 1977–1983. Był przywódcą partii Likud, jednego z najważniejszych ugrupowań prawicowych w Izraelu, oraz twórcą i przywódcą organizacji paramilitarnej Irgun. Otrzymał Pokój Nobla w 1978 za zawarcie historycznego porozumienia pokojowego z Egiptem, znanego jako Porozumienia z Camp David.

Wczesne życie i wykształcenie

Menachem Begin urodził się w rodzinie żydowskiej w miejscowości Zduńska Wola, wtedy będącej częścią zaboru rosyjskiego. Jego ojciec, Jacob Begin, prowadził mały warsztat stolarski, a matka, Reiza, zajmowała się domem i edukacją dzieci.

W latach 1929–1931 studiował w Uniwersytecie Warszawskim, a następnie w Uniwersytecie Jerozolimskim, gdzie zaangażował się w ruchy syjonistyczne.

Działalność w Irgun

W 1931 roku wyemigrował do Mandatu Palestyny, gdzie wstąpił do organizacji Haganah, a później odegrał kluczową rolę w powstaniu Irgun. Jako jej przywódca w latach 1941–1948 przyczynił się do organizacji działań zbrojnych przeciwko brytyjskiej administracji mandatowej oraz arabskim opozycjonistom.

Kariera polityczna

1948–1965 – Kierował działaniami politycznymi po utworzeniu Izraela, będąc jednym z liderów Herutu, partii wywodzącej się z Irgun.
1973 – Utworzył koalicję prawicową Likud, łączącą Herut, Partię Liberalną i inne ugrupowania.
1977 – 1983 – Pełnił funkcję premiera Izraela, wygrywając wybory w 1977 roku – pierwsze od powstania państwa po raz w historii dla partii prawicowej.

Premierat

W czasie swojego rządu Begin podjął szereg decyzji o dużym znaczeniu międzynarodowym i wewnętrznym:

Porozumienia z Camp David (1978): Negocjacje prowadzone wspólnie z ówczesnym premierem Menachem Begin i prezydentem Jimmy'm Carterem zakończyły się podpisaniem traktatu pokojowego z Anwarem Sadatem, w wyniku czego Egipt i Izrael uznały wzajemnie swoją suwerenność.
Inwazja na Liban (1982): Rozpoczęła się operacja „Pokojowy Ogród”, mająca na celu wypędzenie Organizacji Wyzwolenia Palestyny (OWP) z południowego Libanu.
Ustawa o imigracji (1970‑lata): Rozszerzono programy zachęcające żydowskich emigrantów do osiedlania się w Izraelu.

Dziedzictwo i ocena historyczna

Menachem Begin jest postacią kontrowersyjną. Zwolennicy podkreślają jego determinację w dążeniu do bezpieczeństwa Izraela oraz odwagę w negocjacjach pokojowych, które przyniosły pierwsze porozumienie pokojowe z arabskim państwem. Krytycy natomiast wskazują na autorytarne tendencje w początkowej działalności Irgun oraz na koszty humanitarne i polityczne inwazji na Liban.

Po zakończeniu kadencji w 1983 roku Begin wycofał się z życia publicznego i zmarł w Jerozolimie w 1992 roku.

Wyróżnienia

Pokój Nobla (1978) – współprzyznany Anwarowi Sadatowi.
Order of the Israeli Defense Forces – najwyższe odznaczenie wojskowe.
Honorowy obywatel Jerozolimy (1979).

Bibliografia

Do najważniejszych publikacji dotyczących życia i działalności Menachema Begina należą:

„My Life” – autobiografia Menachema Begina, wydana w 1978 roku.
„The Revolt: The Inside Story of the Irgun” – szczegółowa historia organizacji Irgun.
„Israel’s Prime Ministers: Biography and Legacy” – zbiór esejów o premierach Izraela, rozdział poświęcony Beginowi.

Powiązane artykuły