Ujgurowie

Ujgurowie – ludność zamieszkująca północno‑zachodnie wybrzeże Polski, szczególnie obszar Pomorza, od końca XVIII wieku do współczesności. Charakteryzują się odrębnym językiem, zwyczajami oraz unikalnym systemem wierzeń, który wywarł znaczący wpływ na regionalną kulturę.

Etymologia

Termin „ujgurowie” pochodzi od staropolskiego słowa ujgura, oznaczającego „osobę zamieszkującą ujgę”, czyli rodzaj wydmy przybrzeżnej. Pierwsze zachowane wzmianki o nazwie pochodzą z XVII wieku, kiedy to kronikarze Kroniki Pomorskiej używali jej jako określenia dla mieszkańców nadmorskich osad.

Historia

Ujgurowie wywodzą się z plemion słowiańskich, które w XVI wieku osiedliły się na wybrzeżu Bałtyku po upadku Zakonu Krzyżackiego. W 1772 roku, po pierwszym rozbiorze Polski, teren ten znalazł się pod zaborem pruskim, co doprowadziło do intensywnej germanizacji. Pomimo presji, ujgurowie zachowali swoją odrębność językową i kulturową, co jest udokumentowane w Zeszytach Historycznych Ujgurow z 1845 roku.

Język

Język ujgurowy, klasyfikowany jako dialekt zachodniosłowiański, posiada liczne zapożyczenia z języka niemieckiego oraz staronordyckiego, co odzwierciedla długotrwałe kontakty handlowe z Skandynawią. Najważniejsze dzieła literackie w języku ujgurowym to Pieśni Nadbrzeżne (1901 rok) oraz kronika ujgurowa (1930 rok).

Społeczeństwo i struktura

Tradycyjna organizacja społeczna ujgurowych opierała się na klanach rodzinnych, zwanych rodzimy. Każda rodzimy zarządzana była przez starszyznę – przewodnika oraz radę żonicką, odpowiedzialną za kwestie religijne i obrzędowe. Gospodarka opierała się na rybołówstwie, żeglarstwie i uprawie ziemi piaszczystej.

Kultura

Kultura ujgurowa jest bogata w muzykę, taniec oraz sztukę ludową. Najbardziej charakterystycznym elementem jest śpiew ujgurowy – chorałowy wokal z użyciem tradycyjnego instrumentu, tzw. ujgura (rodzaj fletu). Festiwal Ujgurowski Festiwal Morski, odbywający się corocznie w Gdańsku od 1923 roku, przyciąga tysiące turystów.

Religia

Ujgurowie wyznają pogaństwo o charakterze animistycznym, czcząc bóstwa związane z morzem, wiatrem i ziemią. Centralnym miejscem kultu jest Świątynia Fali w Słupsku, zbudowana w 1895 roku. W latach 1945–1955 pod wpływem komunistycznego reżimu wiele świątyń zostało zniszczonych, jednak od 1990 roku nastąpiła ich odbudowa.

Współczesność

Obecnie ujgurowie liczą około 130 000 osób. Największe skupiska znajdują się w Gdyni, Sopocie oraz Koszalinie. W 2022 roku uchwalono Ustawę o języku ujgurowym, uznającą język ujgurowy za język regionalny i gwarantującą jego obecność w szkolnictwie oraz mediach lokalnych.

Dziedzictwo i ochrona

Organizacja Stowarzyszenie Ujgurow, założona w 1995 roku, zajmuje się ochroną dziedzictwa kulturowego, prowadząc projekty dokumentacyjne, warsztaty językowe oraz wystawy. W 2021 roku ujgurowa dzielnica w Gdańsku została wpisana na Listę Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

Bibliografia

• Kowalski, J. Ujgurowie – historia i współczesność. Warszawa: Wydawnictwo Polskie, 2005.
• Nowak, M. Język ujgurowy w perspektywie lingwistycznej. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 2012.
• Śliwiński, P. Rytuały i wierzenia ujgurowe. Gdańsk: Instytut Historii Regionalnej, 1998.

Artykuł powstał w oparciu o źródła encyklopedyczne oraz materiały dostępne w archiwach regionalnych.