Umowa między Stanami Zjednoczonymi, Meksykiem i Kanadą (United States‑Mexico‑Canada Agreement)
Umowa między Stanami Zjednoczonymi, Meksykiem i Kanadą, powszechnie znana pod skrótem USMCA lub NAFTA — nowa wersja porozumienia handlowego, które zastąpiło Umowę Północnoamerykańską o Wolnym Handlu (NAFTA) po jej renegocjacji w latach 2017‑2020.
Historia
W 1992 r. przywódcy trzech państw — prezydent Bill Clinton (Stany Zjednoczone), premier Brian Mulroney (Kanada) oraz prezydent Carlos Salinas de Gortari (Meksyk) — podjęli rozmowy, które doprowadziły do podpisania NAFTA w 1994 r. Umowa ta zrewolucjonizowała handel w Ameryce Północnej, ale po kilku dekadach pojawiły się liczne żądania jej modernizacji.
Negocjacje i przyjęcie
Renegocjacje rozpoczęto w 2017 r., po objęciu prezydentury Stanów Zjednoczonych. Główne cele nowej umowy to:
- zwiększenie ochrony praw własności intelektualnej,
- zmodernizowanie przepisów dotyczących przemysłu motoryzacyjnego,
- wzmocnienie standardów pracy i ochrony środowiska,
- regulacje w zakresie cyfrowego handlu i usług online.
Po intensywnych negocjacjach, Stany Zjednoczone, Meksyk i Kanada podpisały USMCA w mieście Nashville w dniu 1 lipca 2020 roku. Traktat wszedł w życie po ratyfikacji przez wszystkie trzy parlamenty, co nastąpiło 1 stycznia 2021 r.
Struktura i najważniejsze postanowienia
Kwestie handlowe
USMCA zachowuje zasadę braku ceł w handlu towarami pochodzącymi z państw członkowskich, ale wprowadza nowe limity dla niektórych sektorów, np. tekstyliów i wyrobów rolnych.
Przemysł motoryzacyjny
Nowe przepisy wymagają, aby co najmniej 75 % części pojazdów produkowanych w ramach umowy pochodziło z terytorium trzech krajów, a co najmniej 40 % z tego obszaru musiało być produkowane w USA, z czego 16,5 % musi zostawać wytworzone w USA z amerykańskich surowców.
Prawa własności intelektualnej
Umowa wprowadza dłuższe terminy ochrony patentowej — 10 lat dla leków biologicznych oraz zaostrzone regulacje dotyczące znaków towarowych i praw autorskich w środowisku cyfrowym.
Standardy pracy i środowiska
USMCA zobowiązuje wszystkie trzy państwa do przestrzegania standardów określonych w Międzynarodowej Organizacji Pracy oraz do wdrożenia mechanizmów monitorujących praktyki środowiskowe, w tym regulacje dotyczące emisji dwutlenku węgla.
Cyfrowy handel
Jednym z pierwszych na świecie przepisów regulujących handel cyfrowy, USMCA zakazuje stosowania ceł na produkty cyfrowe oraz zapewnia swobodny przepływ danych, pod warunkiem zachowania prywatności użytkowników.
Wpływ gospodarczy
Szacuje się, że USMCA zwiększy PKB każdego z członków o około 0,35 % do 2030 r. w porównaniu z scenariuszem kontynuacji pierwotnego NAFTA. Największe korzyści odczują:
- sektor motoryzacyjny w USA,
- produkcja rolnicza w Kanadzie (głównie produkty mleczne i owoce),
- przemysł elektroniczny i tekstylny w Meksyku.
Jednocześnie umowa spotkała się z krytyką ze strony związków zawodowych, które obawiały się obniżenia płac, oraz organizacji ekologicznych, wskazujących na możliwość zwiększenia emisji gazów cieplarnianych.
Kontrowersje i sporadyczne spory
Po wejściu w życie USMCA pojawiły się liczne spory graniczne, m.in. dotyczące klasyfikacji produktu syropu klonowego oraz interpretacji przepisów o produkcji samochodów elektrycznych. Spory rozstrzygane są przez specjalny panel arbitrażowy przewidziany w umowie.
Przyszłość i dalsze zmiany
Umowa przewiduje przegląd co pięć lat, co umożliwia wprowadzanie kolejnych korekt w odpowiedzi na zmieniające się warunki rynkowe i polityczne. Do 2025 r. planowane są m.in. negocjacje dotyczące sztucznej inteligencji i nowych technologii energetycznych.