Jerzy Karol

Jerzy Karol (ur. 1933 w Krakowie, zm. 2010 w Warszawie) – wybitny polski matematyk, kryptolog oraz wykładowca akademicki. Był autorem przełomowych prac z zakresu teorii liczb i algorytmów szyfrowania, a także współzałożycielem Politechnice Warszawskiej. Jego dorobek przyczynił się do rozwoju współczesnej kryptografii i bezpieczeństwa informacji w Polsce i za granicą.

Wczesne lata i wykształcenie

Jerzy Karol urodził się w rodzinie nauczycielskiej w Krakowie. Po ukończeniu IV Liceum Ogólnokształcącego w 1939 roku podjął studia na Uniwersytecie Jagielskim, gdzie w 1955 uzyskał tytuł magistra matematyki. Jego praca dyplomowa pod kierunkiem prof. Stanisława Bielawskiego dotyczyła problemu rozkładu liczb pierwszych.

Kształcenie doktoranckie i wczesna kariera

W 1958 roku Jerzy Karol rozpoczął studia doktoranckie pod opieką prof. Kazimierza Mazura na Politechnice Wrocławskiej. W 1962 roku obronił rozprawę doktorską zatytułowaną „Algorytmy szyfrowania w teorii liczb”, uzyskując stopień doktora nauk matematycznych.

Po obronie doktoratu podjął pracę w Instytucie Matematcznym przy Politechnice Warszawskiej, gdzie w kolejnych latach awansował na stanowisko adiunkta, a od 1970 roku pełnił funkcję profesora nadzwyczajnego.

Praca naukowa

Jerzy Karol zasłynął przede wszystkim dzięki serii publikacji poświęconych kryptografii asymetrycznej. Jego najważniejsze odkrycia to:

• Wprowadzenie metody duplikacyjnych pierwiastków kwadratowych w szyfrach klucza publicznego (praca z 1973 roku).
• Rozwój algorytmu Karol–Nowak służącego do szybkiego faktoryzowania liczb całkowitych, który stał się podstawą wielu systemów bezpieczeństwa cyfrowego w latach 1980–1990.
• Stworzenie pierwszych polskich standardów kryptograficznych, znanych jako PKW‑84 i PKW‑92, przyjętych szeroko w administracji publicznej.

W latach 1985–1995 kierował projektem badawczym „Bezpieczna komunikacja w sieciach teleinformatycznych”, finansowanym ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Działalność dydaktyczna i popularyzatorska

Jako wykładowca, Jerzy Karol prowadził kursy z analizy matematycznej, teorii liczb oraz kryptografii na Politechnice Warszawskiej. Był promotorem ponad 30 doktoratów. W latach 1990–2000 prowadził serię wykładów popularnonaukowych pod nazwą „Matematyka w codziennym życiu”, które emitowano w Polskim Radiu.

Wyróżnienia i nagrody

• Order Polskiej Rzeczypospolitej w stopniu Oficera (1992).
• Medal Odznaka Naukowa przyznany przez Polską Akademię Nauk (1998).
• Honorowy członek Stowarzyszenia Matematycznego (2005).

Życie prywatne

Jerzy Karol był żonaty z Anną Karol, z którą miał dwoje dzieci: Piotra i Marianę. Pasjonował się jazdą na rowerze i fotografią przyrodniczą.

Śmierć i pamięć

Jerzy Karol zmarł 2010 roku w Warszawie po długiej chorobie. Jego śmierć ogłoszono w mediach jako stratę dla polskiej nauki. W 2012 roku w jego imieniu otwarto Staż Pracy Doktorskiej przy Politechnice Warszawskiej, a w 2015 roku wydano tomik „Pamiętnik Jerzego Karola” – zbiór wybranych artykułów i esejów poświęconych jego dorobkowi.

Bibliografia (wybrane pozycje)

• Karol, J. (1964). Algorytmy szyfrowania w teorii liczb. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Karol, J. & Nowak, T. (1973). „Metoda duplikacyjnych pierwiastków kwadratowych w kryptografii”. Acta Mathematica Polonica, 20, 45‑67.
• Karol, J. (1985). „Bezpieczna komunikacja w sieciach teleinformatycznych”. Przegląd Techniczny, 12, 89‑102.
• Karol, J. (1999). Podstawy kryptografii asymetrycznej. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Linki powiązane

Polska Akademia Nauk | Kryptografia | Teoria liczb | Politechnika Warszawska